ÕÀÄÈÑ: ÂÑßÊÎ ÄÎÁÐÎ Å ÌÈËÎÑÒÈÍß
«الطهور شطر الإيمان، والحمد لله تملأ الميزان، وسبحان الله والحمد لله تملآن — أو تملأ — ما بين السماوات والأرض، والصلاة نور، الصدقة برهان، الصبر ضياء، والقرآن حجة لك أو عليك، كل الناس يغدو، فبائع نفسه، فمعتقها أو موبقها» — رواه مسلم.
Îò Àáó Ìāëèê àë-Õāðèñ èáí‘Āñèì àë-Åø‘àðè (Àëëàõ äà å äîâîëåí îò íåãî) å ïðåäàäåíî, ÷å Ïðàòåíèêà íà Àëëàõ (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) å êàçàë: “×èñòîòàòà å ïîëîâèíàòà îò âÿðàòà. “Åë-Õàìäó ëèëëÿõ” (ñëàâà íà Àëëàõ) èçïúëâà âåçíàòà. “Ñóáõāíåëëàõ óà-ë-õàìäó ëèëëÿõ” (Ïðå÷èñò å Àëëàõ è ñëàâà íà Àëëàõ) èçïúëâà îíîâà, êîåòî å ìåæäó íåáåñàòà è çåìÿòà. Ìîëèòâàòà å ñèÿíèå. Ìèëîñòèíÿòà å äîêàçàòåëñòâî. Òúðïåíèåòî å ñâåòëèíà. Êîðàíúò å äîâîä çà òåá èëè ñðåùó òåá. Âñåêè ÷îâåê çàïî÷âà äåíÿ ñè è ïðîäàâà äóøàòà ñè, [ïðè êîåòî] èëè ÿ îñâîáîæäàâà, èëè ÿ ïîãóáâà”. — Õàäèñ, ïðåäàäåí îò Ìóñëèì.
Ìóñëèì ðàçêàçâà òîçè õàäèñ â íà÷àëîòî íà ãëàâà “×èñòîòàòà” (àò-Òàõāðà), ðàçäåë “Ïîëçèòå îò àáäåñòà” (Ôàäëó-ë-óäó)., íîìåð 223.
Ïîÿñíåíèå íà íÿêîè äóìè îò õàäèñà:
“الطهور” (Àò-Òóõóð — ÷èñòîòàòà) — èçâúðøâàíå íà äåéñòâèå, ñ êîåòî ÷îâåê ñå ïîäãîòâÿ çà ìîëèòâà, êàòî âçåìàíåòî íà àáäåñò èëè ãóñóë; èëè ïðåìàõâàíåòî íà íå÷èñòîòà îò äðåõàòà, òÿëîòî èëè ìÿñòîòî; èëè ñàìî âçåìàíåòî íà àáäåñò [òåçè çíà÷åíèÿ ùå ñå èìàò ïðåäâèä è ïî-íàòàòúê, êîãàòî ñå èçïîëçâà äóìàòà ÷èñòîòà].
“شطر” (Øàòðó — ïîëîâèíà) — â äðóã ðèâàåò ïðè Àõìåä è Òèðìèçè ñå êàçâà “الطهور نصف الإيمان ”, âìåñòî “øàòð” ñå èçïîëçâà “íèñô” (ïîëîâèíà).
“الحمد لله” (Åë-õàìäó ëèëëÿõ — Ñëàâà íà Àëëàõ) — âúçõâàëÿâàíå íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ â çíàê íà áëàãîäàðíîñò çà áëàãàòà, êîèòî å äàë. Òóê ñå èìà ïðåäâèä íàãðàäàòà îò ñïîìåíàâàíåòî íà èçðàçà “åë-õàìäó ëèëëÿõ”.
“الميزان” (Àë-Ìèéçāí — âåçíàòà) — ÷àøàòà íà âåçíàòà ñ äîáðèíèòå îò âåçíàòà, ñ êîÿòî ùå áúäàò ïðåòåãëåíè äåëàòà íà õîðàòà â Ñúäíèÿ äåí.
“سبحان الله” (Ñóáõāíåëëàõ — Ïðå÷èñò å Àëëàõ) — Âúçâåëè÷àâàíå íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ è àáñòðàõèðàíåòî Ìó îò íåäîñòàòúöè. Òóê ñå èìà ïðåäâèä íàãðàäàòà îò ñïîìåíàâàíåòî íà èçðàçà “Ñóáõāíåëëàõ”.
“الصلاة نور” (Àñ-Ñàëÿòó íóð — ìîëèòâàòà å ñèÿíèå) — “íóð” ëóííàòà ñâåòëèíà, â êîÿòî íÿìà òîïëèíà è íå ïðè÷èíÿâà èçãàðÿíå. Ìîëèòâàòà (íàìàçúò) âîäè êúì èçâúðøâàíåòî íà äîáðè äåëà òàêà, êàêòî ñâåòëèíàòà âîäè êúì áåçîïàñíèÿ ïúò.
“برهان” (Áóðõāí — äîêàçàòåëñòâî) — “áóðõāí” ñå íàðè÷àò ëú÷èòå, èçëú÷âàíè íåïîñðåäñòâåíî îò ñëúí÷åâîòî òÿëî, Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “Äóøàòà íà âÿðâàùèÿ èçëèçà îò òÿëîòî ìó è îêîëî íåÿ èìà áóðõāí, êàòî áóðõāíà íà ñëúíöåòî”. Èìåííî ïîðàäè òîâà êàòåãîðè÷íèòå äîêàçàòåëñòâà ñå íàðè÷àò “áóðõāí”, çàðàäè òÿõíàòà ÿñíîòà ñïðÿìî íåùîòî, êîåòî óñòàíîâÿâàò.  êîíêðåòíèÿ õàäèñ: äîêàçàòåëñòâî çà èñêðåíîñòòà íà âÿðàòà.
“الصبر” (Àñ-Ñàáð — òúðïåíèåòî) — âúçäúðæàíå íà äóøàòà îò îíîâà, êîåòî æåëàå, çàñòàâÿíåòî é äà âúðøè îíîâà, êîåòî ÿ çàòðóäíÿâà è îòñòîÿâàíåòî íà èñòèíàòà, âúïðåêè áåäèòå.
“ضياء” (Äèéā’ — ñâåòëèíà) — “äèéā’” ñëúí÷åâàòà ñâåòëèíà, êîÿòî ñúäúðæà òîïëèíà è ïðè÷èíÿâà âèä èçãàðÿíå. Òîåñò, ìúêèòå ñå ïðåìàõâàò ñ òúðïåíèåòî, íî òî å òðóäíî çà ïîíàñÿíå.
“حجة” (Õóäæäæà — äîâîä) — äîêàçàòåëñòâî, àðãóìåíò, ïîñðåäíèê è òâîé çàùèòíèê.
“يغدو” (Éàãäó — çàïî÷âà äåíÿ ñè) — èçëèçà ðàíî, çà äà ðàáîòè çà ñåáå ñè. Ðàííîòî èçëèçàíå å ìåæäó çàçîðÿâàíåòî è èçãðåâà íà ñëúíöåòî.
“بائع نفسه” (Áā’è‘óí íåôñåõó — ïðîäàâà äóøàòà ñè) — èëè íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ êàòî ìó ñå ïîä÷èíÿâà, èëè íà ñàòàíàòà è æåëàíèÿòà ñè êàòî íå ñå ïîä÷èíÿâà íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ.
“معتقها” (Ìó‘òèêóõā — îñâîáîæäàâà ÿ) — èçáàâÿ ÿ îò ïîçîð â òîçè æèâîò è îò ìú÷åíèå â çàäãðîáíèÿ.
“موبقها” (Ìóáèêóõā — ïîãóáâà ÿ) — óíèùîæàâà ÿ êàòî èçâúðøâà ãðåõîâå, çàùîòî ñëåä òå âîäÿò ñëåä ñåáå ñè ïîçîð è ìú÷åíèå.
Ðàçáèðàíå íà õàäèñà è îíîâà, êúì êîåòî íàñî÷âà:
1. Êðàñíîðå÷èâàòà ìúäðîñò.
Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) å áèë íàäàðåí ñ óìåíèåòî äà èçïîëçâà ìíîãîçíà÷íè èçðàçè è ìíîãî ÷åñòî å äàâàë ñúâåòè íà ñâîèòå ñïîäâèæíèöè ñ ÿñíè è êðàòêè èçðàçè, íàïðàâëÿâàùè êúì âñè÷êî äîáðî è ïðåäóïðåæäàâàùè çà âñè÷êî çëî, áåç äà èìà íåÿñíîòà â íÿêîÿ äóìà èëè íàðóøàâàíå íà ñìèñúëà. È òîçè õàäèñ, êîéòî ðàçãëåæäàìå íå ïðàâè èçêëþ÷åíèå. Òîé ñúäúðæà ÷óäåñíè äèðåêòèâè, êðàñíîðå÷èâè ïðîðî÷åñêè ìúäðîñòè è ñúâåòè, äàäåíè îò îíçè, êîéòî íå ãîâîðè îò ñåáå ñè, çàùîòî òîâà å îòêðîâåíèå, êîåòî ìó ñå ðàçêðèâà. Ïî-íàòàòúê, ñ ïîçâîëåíèåòî íà Àëëàõ, ùå ïîÿñíèì òåçè ñúâåòè.
2. ×èñòîòàòà è íåãîâàòà ïîëçà.
×èñòîòàòà å ïîëîâèíàòà çà ïðàâèëíîñòòà íà ‘èáāäåòèòå è ïðèçíàê çà îáè÷òà íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) ïîÿñíÿâà, óñïîêîÿâàéêè ñìèðåíèòå ìþñþëìàíè, ÷å ïî÷èñòâàíåòî íà òÿëîòî è äðåõèòå, — êîåòî âÿðâàùèÿò ïðàâè, ïîäãîòâÿéêè ñå çà ìîëèòâà — å âàæåí è ÿðúê çíàê çà íåãîâàòà âÿðà, ñ êîéòî òîé ïîêàçâà, ÷å ñå ïîä÷èíÿâà íà ïîâåëÿòà íà Àëëàõ è èçïúëíÿâà Íåãîâèÿ ïðèçèâ. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “Î, õîðà, ñëóæåòå íà ñâîÿ Ãîñïîä, êîéòî å ñúòâîðèë âàñ…”, (àë-Áàêàðà: 21). Ñúùî: “Î, âÿðâàùè, êîãàòî ñòàíåòå çà ìîëèòâàòà, èçìèéòå ëèöåòî è ðúöåòå ñè äî ëàêòèòå, è îáúðøåòå ãëàâàòà, è èçìèéòå íîçåòå ñè äî ãëåçåíèòå. È àêî ñòå îìúðñåíè, ïî÷èñòåòå ñå ...”, (àë-Ìā’èäà: 6). Ñúùî: “È äðåõèòå ñè ïî÷èñòâàé”, (àë-Ìóääåññèð: 4). Òàêà ÷å, âÿðâàùèÿò ñòàâà è ïîíàñÿ íåïðèÿòíîñòèòå, çà äà çàñòàíå ïðåä Âñåâèøíèÿ Àëëàõ ÷èñò è èçðÿäåí, ñ äîáúð àðîìàò è äîáúð îáëèê, êàêòî Àëëàõ å áèë äîáúð â íåãîâîòî òâîðåíèå. Ïî òîçè íà÷èí òîé áèâà çàîáè÷àí îò Àëëàõ. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “...Íàèñòèíà Àëëàõ îáè÷à êàåùèòå ñå è îáè÷à ïðå÷èñòâàùèòå ñå.”, àë-Áàêàðà: 222).
à) ïîëîâèíàòà îò âÿðàòà;
Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) ïîÿñíÿâà, ÷å íàãðàäàòà îò î÷èñòâàíåòî — ÷ðåç àáäåñò è äðóãè — ïðè Âñåâèøíèÿ Àëëàõ ñå óâåëè÷àâà è äîñòèãà ïîëîâèíàòà íà íàãðàäàòà îò âÿðàòà. Òîâà å òàêà, çàùîòî âÿðàòà ïðåìàõâà ïðåäèøíèòå ãîëåìè è ìàëêè ãðåõîâå, à ÷èñòîòàòà — ïî-ñïåöèàëíî àáäåñòúò — ïðåìàõâà ïðåäèøíèòå ìàëêè ãðåõîâå, è çàòîâà òÿ å êàòî ïîëîâèíàòà îò âÿðàòà.
 õàäèñ, ïðåäàäåí îò Ìóñëèì ñ ïúðâîèçòî÷íèê ‘Îñìāí (Àëëàõ äà å äîâîëåí î íåãî) ñå êàçâà, ÷å Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) å êàçàë: “Êîéòî âçåìå àáäåñò è ãî íàïðàâè ïî åäèí äîáúð íà÷èí, íåãîâèòå ãðåõîâå èçëèçàò îò òÿëîòî ìó...”.
Ñúùî, âÿðàòà å î÷èñòâàíå íà âúòðåøíîñòòà îò äóõîâíèòå íå÷èñòîòè êàòî ïðèðàâíÿâàíåòî íà äðóãè ñ Âñåâèøíèÿ Àëëàõ, ëèöåìåðèåòî è äðóãè ïîäîáíè, à ÷èñòîòàòà, çà êîÿòî ãîâîðèì å î÷èñòâàíå íà âúíøíîñòòà îò îñåçàåìèòå íå÷èñòîòè, ïîðàäè êîåòî â Ñúäíèÿ äåí òî ùå áúäå åäèí îò îòëè÷èòåëíèòå çíàöè íà âÿðâàùèòå. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “ Ñúäíèÿ äåí ìîÿòà îáùíîñò ùå áúäå ïðèçîâàíà â ñèÿéíè ëèöà, ðúöå è êðàêà îò ñëåäèòå íà àáäåñòà. Àêî íÿêîé îò âàñ ìîæå, íåêà óäúëæè ñèÿíèåòî ñè” — ìóòòàôàê ‘àëåéõè. “Ñèÿíèå” — â îðèãèíàëíèÿ òåêñò å èçïîëçâàíà äóìà, áóêâàëíèÿò ïðåâîä íà êîÿòî îçíà÷àâà: “áåëîòàòà, êîÿòî êîíÿò èìà íà ÷åëîòî è êðàêàòà ñè”.
á) ÷èñòîòàòà å ïîëîâèíàòà îò ìîëèòâàòà;
Èìà ó÷åíè, êîèòî äðóãîÿ÷å òúëêóâàò “âÿðàòà”, ñïîìåíàòà â õàäèñà, è êàçâàò, ÷å òóê òÿ èìà çíà÷åíèå “ìîëèòâàòà”. Òå ñå àðãóìåíòèðàò ñ àéåòà: “...À Àëëàõ íå áè ïîãóáèë âÿðàòà âè ...”, (àë-Áàêàðà: 143). Òîåñò, ìîëèòâàòà, êîÿòî ñòå èçïúëíèëè, îáúðíàòè ñ ëèöå êúì Éåðóñàëèì. Òå êàçâàò: “×èñòîòàòà å ïîëîâèíàòà îò âÿðàòà”, òîåñò ïîëîâèíàòà îò ìîëèòâàòà, çàùîòî ÷èñòîòàòà å óñëîâèå çà ïðàâèëíîñòòà íà ìîëèòâàòà, à óñëîâèåòî å êàòî ïîëîâèíàòà îò íåùîòî.
â) àáäåñòúò å êëþ÷úò çà Ðàÿ;
 Ñâåùåíèÿ Êîðàí ñå ñïîìåíàâà, ÷å ïðè÷èíàòà, ïîðàäè êîÿòî íåâåðíèöèòå ùå âëÿçàò â Îãúíÿ å òÿõíîòî íåïðèñúåäèíÿâàíå êúì ðåäèöèòå íà ìþñþëìàíèòå. Âñåâèøíèÿ Àëëàõ êàçâà: ““Êàêâî âè îòâåäå â Ïðåèçïîäíÿòà?” Ùå ðåêàò: “Íèå íå áÿõìå ñðåä îòñëóæâàùèòå ìîëèòâàòà”, (àë-Ìóääåññèð: 42-43). Òàêà ÷å ìîëèòâàòà å èçáàâèòåëêàòà îò Îãúíÿ, òÿ å ïúòÿò çà ïðåìèíàâàíå êúì Ðàÿ è òúé êàòî ÷èñòîòàòà å êëþ÷úò çà ìîëèòâàòà, áëàãîäàðåíèå íà òîâà, òÿ ñå ïðåâðúùà è â êëþ÷ çà Ðàÿ.  õàäèñ, ïðåäàäåí îò Ìóñëèì ñå êàçâà: “Àêî åäèí ìþñþëìàíèí âçåìå àáäåñò è ãî íàïðàâè ïî åäèí äîáúð íà÷èí, ñëåä òîâà ñòàíå è èçïúëíè äâà ðåêÿòà íàìàç, êàòî ïîäõîäè êúì íåãî ñúñ ñâîåòî ñúðöå è ëèöå, Ðàÿò çà íåãî å çàäúëæèòåëåí”.  õàäèñ, ïðåäàäåí ñúùî îò íåãî, ñå êàçâà: “Çà âñåêè îò âàñ, êîéòî âçåìå àáäåñò, è ãî íàïðàâè ïî åäèí äîáúð íà÷èí, à ñëåä òîâà êàæå: “Åøõåäó åí ëÿ èëÿõå èëëÿëëàõ, óà åøõåäó åííå Ìóõàììåäåí ‘àáäóõó óà ðàñóëþõó” (Ñâèäåòåëñòâàì, ÷å íÿìà äðóã Áîã îñâåí Àëëàõ è ÷å Ìóõàììåä å Íåãîâ ðàá è ïðîðîê), ùå ñå îòâîðÿò îñåìòå âðàòè íà Ðàÿ è òîé ùå âëåçå îò êîÿòî ïîæåëàå”.
ã) îò êà÷åñòâàòà íà âÿðàòà;
Àáäåñòúò å åäíî îò òàéíèòå êà÷åñòâà, êîåòî ñå ñúáëþäàâà åäèíñòâåíî îò âÿðâàùèòå. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “Åäèíñòâåíî âÿðâàùèÿò ñå áåçïîêîè çà àáäåñòà” — õàäèñ, ïðåäàäåí îò Èáí Ìāäæå è Õāêèì. Çàùîòî å íåùî, êîåòî íå ìîæå äà ñå âèäè, äà íå ãîâîðèì çà íåïðèÿòíîñòèòå, êîèòî ñúäúðæà ñàìîòî ìó âçåìàíå. Èìåííî ïîðàäè òîâà, òîçè, êîéòî ãî ñúáëþäàâà ùå áúäå îò ïúðâèòå, êîèòî ùå âëÿçàò â Ðàÿ.
 õàäèñ, ïðåäàäåí îò Èáí Õóçàéìà â íåãîâèÿ äîñòîâåðåí ñáîðíèê ñå êàçâà, ÷å Ïðàòåíèêà íà Àëëàõ (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) âåäíúæ, êîãàòî ñå ñúáóäèë, èçâèêàë Áèëÿë è êàçàë: “Åé, Áèëÿë, ñ êàêâî ìå èçïðåâàðè êúì Ðàÿ? Â÷åðà âëÿçîõ â Ðàÿ è ÷óõ òâîÿò øóì ïðåä ìåí”. À Áèëÿë îòãîâîðèë: “Î, Ïðàòåíèêî íà Àëëàõ, Ñëåä âñåêè åçàí, êîéòî ïðî÷èòàì, èçïúëíÿâàì äâà ðåêÿòà íàìàç. Ñëåä âñÿêî ðàçâàëÿíå íà àáäåñòà, àç ãî ïîäíîâÿâàõ íà ìîìåíòà”. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçàë: “Åòî ñ òîâà”.
ä) ÷èñòîòàòà å åìāíåò[1];
 õàäèñ, ïðåäàäåí îò Èáí Ìāäæå ñ ïúðâîèçòî÷íèê Àáó Åééóá àë-Åíñāðè (Àëëàõ äà å äîâîëåí îò íåãî) ñå êàçâà, ÷å Ïðàòåíèêà íà Àëëàõ (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) å êàçàë: “Ïåòêðàòíèòå ìîëèòâè, ïåòú÷íèÿò íàìàç äî äðóãèÿ ïåòú÷åí íàìàç è èçïúëíÿâàíåòî íà åìāíåòà, ñà èçêóïëåíèå çà âñè÷êî, êîåòî å ìåæäó òÿõ”. Ïîïèòàëè: “À êàêâî å èçïúëíÿâàíåòî íà åìāíåòà?” Òîé îòãîâîðèë: “Èçêúïâàíåòî (ãóñë) ñëåä äæåíāáà[2], çàùîòî äæåíāáà å ïîä âñÿêî êîñúì÷å”.  õàäèñ ñ ïúðâîèçòî÷íèê Àáó àä-Äàðäā’ (Àëëàõ äà å äîâîëåí îò íåãî) ñå êàçâà: “Òÿ å åäèíñòâåíîòî íåùî îò ðåëèãèÿòà, êîåòî Âñåâèøíèÿ Àëëàõ å ïîâåðèë íà õîðàòà äà îïàçÿò”. Çàùîòî ÷èñòîòàòà å íåùî, êîåòî å ìîðàëíî è ïðàâíî, îòíàñÿùî ñå äî òÿëîòî. Òÿ å íåùî, êîåòî ñå âèæäà åäèíñòâåíî îò Âñåâèøíèÿ Àëëàõ è ñå çíàå åäèíñòâåíî îò ñàìèÿ ÷îâåê. Òÿ ñå íàðóøàâà åäèíñòâåíî ÷ðåç äåÿíèå è óìèñúë íà ñàìèÿ ÷îâåê è ñå ïðåäïîëàãà, ÷å íèêîé íå å çàïîçíàò ñ òîâà äåÿíèå îñâåí íåãî, îñâåí òîâà è óìèñúëúò å íåùî, êîåòî å òàéíî. Èìåííî ïîðàäè òåçè ïðè÷èíè ïðåìàõâàíåòî íà îìúðñÿâàíåòî ñ î÷èñòâàíåòî ñå ñ÷èòà çà ÷àñò îò èçïúëíÿâàíåòî íà åìāíåòà.
å) ÷èñòîòàòà íà ñúðöåòî.
Îñåçàåìàòà ÷èñòîòà íÿìà ñòîéíîñò, àêî íå å ñúïðîâîäåíà îò ìîðàëíà ÷èñòîòà. Èìåííî ïîðàäè òîâà òåëåñíàòà ÷èñòîòà íà âÿðâàùèÿ òðÿáâà äà å ñúïðîâîäåíà è îò ñúðäå÷íà ÷èñòîòà, îò äîáðî íàìåðåíèå, ïðàâèëåí óìèñúë è ïðàâèëíè äåëà. Ãàçāëè êàçâà, ÷å äóìàòà “÷èñòîòà” â òîçè õàäèñ îçíà÷àâà ÷èñòîòà íà ñúðöåòî îò çëîáàòà, çàâèñòòà, íåíàâèñòòà è îñòàíàëèòå áîëåñòè íà ñúðöåòî, çàùîòî âÿðàòà ïîëó÷àâà ñâîÿ çàâúðøåí âèä ïî òîçè íà÷èí. Òîé ÿ òúëêóâà îùå è êàòî âúçäúðæàíå îò ãðåõîâåòå. Åòî êàêâî êàçâà ïëåìåòî íà Ëóò (Àëëàõ äà ãî ïðèâåòñòâà) ïî íåãîâ àäðåñ è ïî àäðåñ íà íåãîâîòî ñåìåéñòâî, êîãàòî ãè îïèñâàò, ÷å òå ñå âúçäúðæàò è íå âúðøàò òåõíèòå èçâðàùåíèÿ: “...Òå áèëè õîðà, êîèòî ñå ïàçÿò ÷èñòè”, (àë-À‘ðāô: 82) è (àí-Íåìë: 56).
3. Ñïîìåíàâàíåòî íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ è áëàãîäàðíîñòòà êúì Íåãî.
Èçðàçÿâàíåòî íà áëàãîäàðíîñò êúì Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ ñå ïîñòèãà ñ ÷åñòîòî ìó ñïîìåíàâàíå, îñîáåíî ñ ôîðìóëèðîâêèòå è äóìèòå, êîèòî å èçïîëçâàë Ïðàòåíèêà íà Àëëàõ (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè). Íàãðàäàòà îò òîâà ñïîìåíàâàíå â Ñúäíèÿ äåí ùå çàïúëíè ÷àøêàòà íà äîáðèòå äåëà íà âåçíàòà, òå ùå íàòåæàò ïîâå÷å îòêîëêîòî ãðåõîâåòå è ÷îâåê ùå áúäå îò èçáàâèëèòå ñå è îò ïðèáëèæåíèòå êúì Âñåâèøíèÿ Àëëàõ. Îñîáåíî, àêî ñïîìåíàâàíåòî ñúäúðæà ôîðìóëèðîâêèòå “ñóáõāíåëëàõ”, “åë-õàìäó ëèëëÿõ”, “ëÿ èëÿõå èëëÿëëàõ” è “Àëëàõó àêáàð”.
“‘Åë-Õàìäó ëèëëÿõ’ èçïúëâà âåçíàòà. ‘Ñóáõāíåëëàõ óà-ë-õàìäó Ëèëëÿõ’ èçïúëâà îíîâà, êîåòî å ìåæäó íåáåñàòà è çåìÿòà”. À ïðè Ìóñëèì è ïðè äðóãè: “‘ñóáõāíåëëàõ’ è ‘Àëëàõó àêáàð’ èçïúëâàò íåáåòî è çåìÿòà”. À ïðè Òèðìèçè: “‘Ëÿ èëÿõå èëëÿëëàõ’ îòèâà ïðè Àëëàõ áåç íèêàêâà ïðåãðàäà”.
Ñúùåñòâóâàò ìíîãî õàäèñè, â êîèòî ñå ãîâîðè çà ïîëçèòå íà òåçè ÷åòèðè èçðàçà.  Ìóñíàä íà Èìāì Àõìåä (Àëëàõ äà ñå ñìèëè íàä íåãî) èìà õàäèñ ñ ïúðâîèçòî÷íèöè Àáó Ñà‘èä è Àáó Õóðàéðà (Àëëàõ äà å äîâîëåí è îò äâàìàòà), â êîéòî ñå êàçâà, ÷å Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) å êàçàë: “Àëëàõ èçáðà îò âñè÷êè äóìè ÷åòèðè èçðàçà: ‘Ñóáõāíåëëàõ’, ‘Åë-õàìäó ëèëëÿõ’, Ëÿ èëÿõå èëëÿëëàõ’, ‘Àëëàõó àêáàð’. Òîçè, êîéòî êàæå ‘Ñóáõāíåëëàõ’ íà íåãî ìó ñå ïèøàò äâàäåñåò äîáðèíè è ñå ïðåìàõâàò äâàäåñåò ãðåõîâå. Êîéòî êàæå ‘Àëëàõó àêáàð’ ïå÷åëè ñúùîòî. Êîéòî êàæå ‘Ëÿ èëÿõå èëëÿëëàõ’ ïå÷åëè ñúùîòî. Êîéòî êàæå ‘Åë-Õàìäó ëèëëÿõ’ ïå÷åëè ñúùîòî. À òîçè, êîéòî êàæå “Åë-Õàìäó ëèëëÿõè ðàááè-ë-‘āëåìèéí’ áåç íèêîé äà ãî íàêàðà, íà íåãî ìó ñå ïèøàò òðèäåñåò äîáðèíè è ñå ïðåìàõâàò òðèäåñåò ãðåõîâå”.
È òàêà, âñåêè, êîéòî èçãîâàðÿ ãîðåñïîìåíàòèòå èçðàçè ñ åçèêà ñè, êîéòî å óáåäåí è âÿðâà ñ öÿëîòî ñè ñúðöå è äóøà â òîâà, êîåòî èçãîâàðÿ, êîéòî âúçïðîèçâåæäà â óìà è ìèñúëòà ñè òåõíèòå çíà÷åíèÿ, òîé ñïå÷åëâà îãðîìíà íàãðàäà. È àêî òàçè íàãðàäà áå îñåçàåìà è ìîæåøå äà ñå èçìåðè ïî îáåì, ùåøå äà ñå âèäè, ÷å òÿ çàïúëâà ðàçñòîÿíèåòî ìåæäó íåáåñàòà è çåìÿòà è ÷å òÿ èìà ñòúëáè, ïî êîèòî ÷îâåê ìîæå äà ñå èçêà÷âà êúì ïî-âèñîêèòå “åòàæè”.  õàäèñ, ïðåäàäåí îò Òèðìèçè ñ ïúðâîèçòî÷íèê Àáó Õóðàéðà (Àëëàõ äà å äîâîëåí îò íåãî) ñå êàçâà, ÷å Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) å êàçàë): “Êàæå ëè ÷îâåê ‘Ëÿ èëÿõå èëëÿëëàõ’, çà íåãî ñå îòâàðÿò âðàòèòå íà íåáåòî, çà äà ñòèãíå äî ‘Àðø, àêî ãîëåìèòå ãðåõîâå áèëè èçáåãíàòè”. “‘Àðø” å òàâàíúò íà íàé-âèñîêàòà ÷àñò (ôèðäàóñ) îò Ðàéñêèòå ãðàäèíè, à òîçè, êîéòî äîñòèãíå äî íåãî, òîé ñå óñòàíîâÿâà â íàé-ïðåêðàñíîòî æèëèùå è ñå óäîñòîÿâà ñ íàé-âúçâèøåíîòî ùàñòèå.
Ó÷åíèòå ñà êàçàëè: “Òåçè ÷åòèðè èçðàçà ñà ‘íåïðåõîäíèòå ïðàâåäíè äåëà’, çà êîèòî Âñåâèøíèÿ Àëëàõ êàçâà: ‘Èìîòèòå è äåöàòà ñà óêðàñàòà íà çåìíèÿ æèâîò, íî íåïðåõîäíèòå ïðàâåäíè äåëà ñà íàé-äîáðîòî çà âúçäàÿíèå ïðè òâîÿ Ãîñïîä è ñà íàé-äîáðîòî çà íàäåæäà’ [àë-Êåõô: 46]. Òîâà ñà îíåçè íåùà, íàãðàäàòà çà êîèòî îñòàâà ïðè Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ, ðàñòå è ñå óâåëè÷àâà. È òå ñà ïî-äîáðè îò Áîãàòñòâàòà, ñåìåéñòâîòî è äåöàòà”.
— Óñïîêîÿâàíåòî íà ñúðöåòî:
Ïî âðåìå íà ñïîìåíàâàíåòî ÷îâåê òðÿáâà, äîêîëêîòî å âúçìîæíî, äà óñåùà ñúñ ñúðöåòî ñè è äà ðàçáèðà çíà÷åíèÿòà íà èçãîâàðÿíèòå èçðàçè, çà äà ìîæå òî äà îñòàâè ñâîÿòà ñëåäà â íåãîâàòà äóøà, ñúðöåòî äà ñå óñïîêîè è ïîâåäåíèåòî ìó äà ñå ïîïðàâè: “Îíåçè, êîèòî âÿðâàò è ñúðöàòà èì ñå óñïîêîÿâàò ïðè ñïîìåíàâàíåòî íà Àëëàõ. Î, äà, ïðè ñïîìåíàâàíåòî íà Àëëàõ ñúðöàòà ñå óñïîêîÿâàò”, (àð-Ðà‘ä: 28).
— Çà÷åñòÿâàíåòî íà ñïîìåíàâàíåòî:
Âÿðâàùèÿò èìà êðàéíà íóæäà îò óñïîêîÿâàíå íà ñúðöåòî è ñòàáèëèçèðàíå íà äóøàòà ìó, ïîðàäè êîåòî òîé òðÿáâà äà çà÷åñòÿâà ñïîìåíàâàíåòî íà Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ, çà äà ìîæå âèíàãè äà èìà âðúçêà ñ Íåãî, äà Ìó ñå îïèðà, äà ÷åðïè îò Íåãîâàòà ïîìîù è ïîäêðåïà è äà Ãî ìîëè çà ïðîøêà è ìèëîñò è çà äà ìîæå Âñåâèøíèÿ Àëëàõ äà ãî ñïîìåíàâà â Ñâîèòå âëàäåíèÿ, ñ êîåòî äà ãî ïîêðèå ñúñ Ñâîÿòà ìèëîñò è ìèëîñúðäèå è äà ãî âîäè ïî ïúòèùàòà êúì íàïúòñòâèåòî è èñòèíàòà: “Î, âÿðâàùè, ÷åñòî ñïîìåíàâàéòå Àëëàõ! È Ãî ïðîñëàâÿéòå ñóòðèí è âå÷åð! Òîé å, Êîéòî âè áëàãîñëàâÿ, è Íåãîâèòå àíãåëè, çà äà âè èçâåäå îò òúìíèíèòå êúì ñâåòëèíàòà. Êúì âÿðâàùèòå Òîé å ìèëîñúðäåí”, (àë-Àõçāá: 41-43).
“Ñóòðèí”: ïðè èçãðåâà íà ñëúíöåòî. “Âå÷åð”: êîãàòî ñêëîíè äà çàëåçå. Ñ äóìèòå “ñóòðèí è âå÷åð” ñå èìà ïðåäâèä ïðåç öÿëîòî âðåìå.
4. Ìîëèòâàòà å ñèÿíèå.
Ìîëèòâàòà å ÿñíî óñòàíîâåí ôàðç è åäèí îò ãëàâíèòå ñúñòàâíè åëåìåíòè íà èñëÿìà. Òÿ, êàêòî ïîÿñíÿâà Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè), å ñèÿíèå. Òÿ ñî÷è íà ÷îâåêà ïúòÿ êúì äîáðîòî è ãî ïðåäïàçâà îò ãðåõîâåòå, òÿ ãî íàïúòñòâà êúì ïðàâèëíèÿ ïúò. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “...Ìîëèòâàòà ïðåäïàçâà îò ïîêâàðàòà è ïîðèöàâàíîòî ...”, (àë-‘Àíêåáóò: 45). Òÿ å àáñòðàêòíî ñèÿíèå, ñ êîåòî ñå îñâåòÿâàò ïúòèùàòà íà íàïúòñòâèåòî è èñòèíàòà, òàêà êàêòî ñ ìàòåðèàëèçèðàíàòà ñâåòëèíà ñå îñâåòÿâà ïúòÿò çà ñëåäâàíå íà âÿðíàòà íàñîêà è áåçîïàñíî ïðèäâèæâàíå. Òîâà ñèÿíèå äàâà âúçìîæíîñò íà ìþñþëìàíèíà äà ñå ñäîáèå ñ âåëè÷èå è êðàñîòà â çåìíèÿ æèâîò, à â Ñúäíèÿ äåí ëèöåòî ìó äà èçëú÷âà ñâåòëèíà: “...Ñâåòëèíàòà èì ùå ñå óñòðåìÿâà ïðåä òÿõ è â äåñíèöèòå èì ...”, (àò-Òàõðèì:
. Òîâà ùå å òàêà, çàùîòî îíçè, êîéòî áèâà ÷åñòåí ñïðÿìî Âñåâèøíèÿ Àëëàõ è âñåêè äåí ïî ïåò ïúòè çàñòàâà ïðåä Íåãî, èçïúëíåí ñ ïî÷èò, êîéòî áèâà ÷åñòåí ñ õîðàòà è ñå îòëè÷àâà ñúñ ñâîåòî âúçïèòàíèå è ïîâåäåíèå, ñúñ ñâîÿòà íàáîæíîñò è Áîãîáîÿçëèâîñò, íà ëèöàòà íà òàêèâà õîðà Âñåìîãúùèÿò è Âåëèê Àëëàõ ïîñòàâÿ ñèÿíèå, òàêà êàêòî å ïîñòàâèë ñèÿíèå è â òåõíèòå ñúðöà. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “...Òåõíèÿò áåëåã å ïî ëèöàòà èì îò ñëåäèòå íà ïîêëîíèòå ...”, (àë-Ôàòõ: 29).  õàäèñ ìàðôó‘, ïðåäàäåí îò Òàáàðāíè ñ ïúðâîèçòî÷íèê ‘Èáāäà èáí àñ-Ñāìèò (Àëëàõ äà å äîâîëåí îò íåãî) ñå êàçâà: “Àêî ÷îâåê ñúáëþäàâà ìîëèòâàòà ñè êàòî âçåìà àáäåñò êàêòî òðÿáâà, èçïúëíÿâà ðóêþòàòà, ñåäæäåòàòà è ÷åòåíèÿòà â íåÿ êàêòî òðÿáâà, òÿ ùå ìó êàæå: ‘Íåêà Àëëàõ òå îïàçè òàêà, êàêòî òè ìå îïàçè’, è ùå ñå èçäèãíå ñ íåãî êúì íåáåòî, öÿëàòà â ñâåòëèíà, ùå ñòèãíå ÷àê äî Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ è ùå ñå çàñòúïè çà ñâîÿ ÷îâåê”.
— Ñèÿíèåòî íà äæåìā‘àòà (êîëåêòèâà) è äæàìèÿòà.
Àêî ìþñþëìàíèíúò ñúáëþäàâà èçïúëíÿâàíåòî íà ìîëèòâàòà äà å ñ äæåìā‘àò, òîé ñå ñäîáèâà ñúñ ñèÿíèå íàä ñèÿíèåòî è àêî òîâà ñòàâà â äæàìèÿ, ñèÿíèåòî ñå çàïúëâà è ñå ïîñòèãà ñïàñåíèå è ïðåäèìñòâîòî äà å çàåäíî ñ ïðèáëèæåíèòå êúì Àëëàõ ïðàâåäíèöè ïðè âëèçàíåòî â Ðàÿ. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “Êîéòî èçïúëíÿâà ïåòòå ìîëèòâè â äæåìā‘àò, ùå ïðåìèíå ïî ìîñòà Ñèðāò êàòî ìúëíèÿ â íà÷àëîòî íà ãðóïàòà íà ïúðâåíöèòå è â Ñúäíèÿ äåí ùå äîéäå êàòî ëóíàòà ïî âðåìå íà ïúëíîëóíèå”, õàäèñ, ïðåäàäåí îò Òàáàðāíè. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “Áëàãîâåñòâàé îíåçè, êîèòî â ìðàêà âúðâÿò ïåøà êúì äæàìèèòå, ñ öÿëîñòíî ñèÿíèå â Ñúäíèÿ äåí”, õàäèñ, ïðåäàäåí îò Àáó Äāóä è Òèðìèçè.
— Ðàäîñò çà îêîòî è èçáàâÿíå îò ìúêè.
Ìîëèòâàòà å âðúçêàòà íà ÷îâåêà ñúñ ñâîÿ Ãîñïîä. Òÿ å íåãîâèÿò òàåí ðàçãîâîð ñúñ Ñúçäàòåëÿ, çà êîåòî å è ðàäîñò çà îêîòî íà Áîãîáîÿçëèâèòå. Òå íàìèðàò â íåÿ ñïîêîéñòâèå, óñïîêîåíèå è áåçîïàñíîñò. Òå áúðçàò êúì íåÿ âñåêè ïúò, êîãàòî ãè îáçåìå ïðèòåñíåíèå, áîëêà èëè ìúêà è êàê íå, êîãàòî ÷åðïÿò îò èçòî÷íèêà íà Ïðîðîêà (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè), êîéòî êàçâà: “Ðàäîñòòà çà ìîèòå î÷è áå ñòîðåíà äà å â ìîëèòâàòà”, õàäèñ, ïðåäàäåí îò Àõìåä è Íåñā’è. “Ðàäîñòòà çà ìîèòå î÷è”: îíîâà, êîåòî ðàäâà äóøàòà ìè è íà êîåòî ñå íàñëàæäàâàò î÷èòå ìè. Êîéòî, êîãàòî áèë ðàçòðåâîæåí, îáåçïîêîåí, îïå÷àëåí è ïîòèñíàò îò íåùî, êàçâàë: “Åé, Áèëÿë, ÷åòè èêāìåò çà ìîëèòâà è íè äàé äà ñè îòäúõíåì ñ íåÿ”, õàäèñ, ïðåäàäåí îò Àáó Äāóä.
5. Ìèëîñòèíÿòà å äîêàçàòåëñòâî.
Ìèëîñòèíÿòà å ÿñíî äîêàçàòåëñòâî çà èñòèííîñòòà íà âÿðàòà, à õóáàâîòî íàìåðåíèå, êîåòî ÿ ñúïðîâîæäà å ïðèçíàê çà íàëè÷èåòî íà âÿðà, äîñòèãíàëà ñâîÿòà çðÿëîñò. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “Ñúùåñòâóâàò òðè íåùà, êîéòî ãè íàïðàâè âêóñâà âêóñà íà âÿðàòà: êîéòî ñëóæè åäèíñòâåíî íà Àëëàõ, [êîéòî âÿðâà â òîâà,] ÷å íÿìà äðóã Áîã îñâåí Àëëàõ è [êîéòî] ðàçäàâà çåêÿòà îò Áîãàòñòâàòà ñè ñ õóáàâî íàìåðåíèå â ñåáå ñè. Òåçè íåùà ñà íåãîâè ïîìîùíèöè ïðåç âñÿêà ãîäèíà”, õàäèñ, ïðåäàäåí îò Àáó Äāóä. Ïðè÷èíàòà çà òîâà å, ÷å Áîãàòñòâàòà ñà ëþáèìè çà âñåêè ÷îâåê è òîé ÷åñòî áèâà ñêúïåðíèê, à àêî ïîçâîëè äà ãè ðàçäàäå â èìåòî íà Àëëàõ, òîâà ñî÷è çà èñòèíñêàòà ìó âÿðà â Àëëàõ è óáåäåíîñòòà â Íåãîâèòå îáåùàíèÿ è çàïëàõè.
×èñòîòà è ïðàâäèâîñò:
Ìþñþëìàíèíúò, êîéòî å ÷èñò è íåîïåòíåí îò ìàòåðèàëíèòå íå÷èñòîòè, êîéòî èçðàçÿâà áëàãîäàðíîñòòà ñè êúì Àëëàõ ñúñ ñëîâàòà ñè, êîéòî îòäàâà äúëæèìîòî íà Àëëàõ êàòî Ìó ñëóæè, å ÷èñò è íåîïåòíåí ñúùî è îò äóõîâíèòå íå÷èñòîòè, íàé-ÿðêèòå îò êîèòî ñà ñêúïåðíè÷åñòâîòî è ñâèäëèâîñòòà. Ìþñþëìàíèíúò âèíàãè å áèë ùåäúð è âåëèêîäóøåí, äîáúð è ñ øèðîêà ðúêà. Òàêà ÷å â ñúðöåòî íà åäèí ÷îâåê íå ìîæå åäíîâðåìåííî äà èìà ñêúïåðíè÷åñòâî è âÿðà. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “...À êîèòî ñå îïàçÿò îò ñêúïåðíè÷åñòâîòî íà äóøèòå ñè - òå ñà ñïîëó÷èëèòå”, (àë-Õàøð: 9) è (àò-Òàãāáóí: 19). Èìåííî çàðàäè òîâà ìèëîñòèíÿòà — âñå åäíî äàëè å çàäúëæèòåëíàòà èëè äîáðîâîëíàòà — è ðàçäàâàíåòî é â èìåòî íà Àëëàõ è ñïå÷åëâàíåòî íà Íåãîâîòî óäîâëåòâîðåíèå çà áëàãîòâîðèòåëíè äåëà è çà ïîäïîìàãàíå íà áåäíèòå è íà òåçè, êîèòî ñå íóæäàÿò, å êàòåãîðè÷íî äîêàçàòåëñòâî è ÿñåí ïðèçíàê çà èñòèííîñòòà íà âÿðàòà è çà òîâà, ÷å òîçè, êîéòî ãî ïðàâè å åäèí îò ñïîëó÷èëèòå âÿðâàùè. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “Ñïîëóêàòà å çà âÿðâàùèòå, êîèòî â ñâîÿòà ìîëèòâà ñà ñìèðåíè è êîèòî îò ïðàçíîñëîâèåòî ñòðàíÿò, è êîèòî ìèëîñòèíÿòà çåêÿò äàâàò”, (àë-Ìó’ìèíóí: 1-4).
6. Òúðïåíèåòî å ñâåòëèíà.
 îðèãèíàëíèÿ òåêñò ñå êàçâà Òúðïåíèåòî å “äèéā’”, à äèéā’ å ñâåòëèíàòà, êîÿòî ïðè÷èíÿâà âèä çàòîïëÿíå è èçãàðÿíå, êàòî ñëúí÷åâàòà ñâåòëèíà, çà ðàçëèêà îò ëóííàòà, êîÿòî å ÷èñò “íóð”, òÿ å ñàìî ñâåòëèíà áåç èçãàðÿíå. Òúðïåíèåòî å èçãàðÿùà ñâåòëèíà, çàùîòî å òðóäíà çà ïîíàñÿíå îò äóøèòå. ×îâåê ñå íóæäàå äà ñå íàïðåãíå, äà ñå ïðåáîðè ñúñ ñåáå ñè, äà ñå âúçäúðæè è äà ñå âúçïðå îò îíîâà, êîåòî ìó ñå èñêà.
Òúðïåíèåòî å ïúòÿò êúì ïîáåäàòà.
Ìþñþëìàíèíúò å íà ïðàâ ïúò, äîêàòî ïðîäúëæàâà äà å òúðïåëèâ. Òîâà å òàêà, çàùîòî ÷îâåê æèâåå íà òîçè ñâÿò îáêðúæåí îò áåäè è íåùàñòèÿ, à âñè÷êî òîâà ñå íóæäàå îò óñòîÿâàíå è ñèëà, çàùîòî â ïðîòèâåí ñëó÷àé ÷îâåê èç÷åçâà è ñå ïîãóáâà. Ìþñþëìàíèíúò ñå íóæäàå îò ìíîãî òúðïåíèå â æèâîòà ñè: ïîñëóøàíèåòî ñå íóæäàå îò òúðïåíèå, âúçäúðæàíåòî îò ïðåãðåøåíèÿòà ñå íóæäà å îò òúðïåíèå, ïîíàñÿíåòî íà íåïðèÿòíîñòèòå è íåùàñòèÿòà ñå íóæäàå îò òúðïåíèå. Èìåííî ïîðàäè òîâà îêà÷åñòâÿâàíåòî ñ òúðïåíèåòî å åäíà ñèëà, ñ êîÿòî íå ìîæå äà ñå ñðàâíè íèêîÿ äðóãà ñèëà. Òî å åäíà âåëèêà ñâåòëèíà, êîÿòî îñâåòÿâà ïúòÿ íà ÷îâåêà è ãî âîäè êúì èñòèíàòà è òîé ïðîäúëæàâà äà ñëåäâà ïðàâèëíàòà ïîñîêà. Èìåííî ïîðàäè òîâà âÿðâàùèòå ñà çàñëóæèëè ïîõâàëà îò Âñåâèøíèÿ Àëëàõ, íàðåä ñ äîïúëíèòåëíàòà íàãðàäà è âúçäàÿíèå. Êîãàòî âúçõâàëÿâà Åéóá (Àëëàõ äà ãî ïðèâåòñòâà) Âñåâèøíèÿ êàçâà: “È íàèñòèíà ãî íàìåðèõìå òúðïåëèâ. Ïðåêðàñåí ðàá! Òîé âèíàãè ñå îáðúùàøå êúì Íàñ”, (Ñāä: 44). Ñúùî: “...È áëàãîâåñòâàé òúðïåëèâèòå, êîèòî, ùîì áåäà ãè ñïîëåòè, êàçâàò: “Íèå íà Àëëàõ ïðèíàäëåæèì è ïðè Íåãî ñå çàâðúùàìå.” Âúðõó òÿõ èìà áëàãîñëîâ è ìèëîñò îò òåõíèÿ Ãîñïîä. Òå ñà íàïúòåíèòå”, (àë-Áàêàðà: 155-157). Ïîãëåäíåòå òåìàòà çà òúðïåíèåòî, îáÿñíåíà ïîäðîáíî â òúëêóâàíåòî íà äåâåòíàäåñåòè õàäèñ.
7. Êîðàíúò å äîâîä.
Ïúòÿò íà ìþñþëìàíèíà å Êîðàíúò, íåãîâèÿò âîäà÷ å Êîðàíúò. Òîé ñå ðúêîâîäè ïî íåãîâîòî íàïúòñòâèå, òîé èçïúëíÿâà íåãîâèòå ïîâåëè è ñå âúçäúðæà îò íåãîâèòå çàáðàíè, òîé âúçïðèåìà íåãîâèòå ìîðàëíè öåííîñòè. Êîéòî óñïåå äà íàïðàâè òîâà, òîé ìîæå äà èçâëè÷à ïîëçà, êîãàòî ãî ïðî÷èòà. Òîé ñòàâà íåãîâ âîäà÷, êîéòî ãî âîäè êúì ñïàñåíèå íà òîçè ñâÿò è äîêàçàòåëñòâî â íåãîâà çàùèòà â Ñúäíèÿ äåí. Êîéòî ñòðàíè îò òîçè ïúò è ñå îòêëîíÿâà îò äèðåêòèâèòå íà Êîðàíà, â Ñúäíèÿ äåí Êîðàíúò ùå áúäå íåãîâèÿò îáâèíèòåë. Êîëêîòî ïîâå÷å ÷îâåê ïðî÷èòà îò Êîðàíà áåç äà ïðèëàãà ïðî÷åòåíîòî, òîëêîâà ïîâå÷å ñå óâåëè÷àâàò ãðåõîâåòå ìó, çàùîòî ñàìèÿò òîé ñâèäåòåëñòâà ïðîòèâ íåãî, ÷å ñå å îòêëîíèë îò ïðàâèÿ ïúò: “Òîçè Êîðàí íàïúòâà êúì íàé-ïðàâîòî...”,(àë-Èñðā’: 9).  õàäèñ, ïðåäàäåí îò Ìóñëèì ñå êàçâà: “Îñòàâèõ ñðåä âàñ íåùî, àêî ñå ïðèäúðæàòå êúì íåãî ñëåä ìîÿòà ñìúðò, íÿìà äà ñå çàáëóäèòå íèêîãà: Êíèãàòà íà Àëëàõ”. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “×åòåòå Êîðàíà, çàùîòî â Ñúäíèÿ äåí òîé ùå äîéäå êàòî çàñòúïíèê”.
Ëåê çà âÿðâàùèÿ è áîëåñò çà íåâåðíèêà è ëèöåìåðà.
Âÿðâàùèÿò íàìèðà â Êíèãàòà íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ èçöåëåíèå íà ôèçè÷åñêèòå è äóøåâíè áîëåñòè âñåêè ïúò, êîãàòî ÿ ïðî÷èòà è ñå çàìèñëÿ íàä ïðî÷åòåíîòî, òîé îñâåòÿâà ñâîÿòà äóøà, íàìèðà óñïîêîåíèå è â íåãîâèòå æèëè ïðîòè÷à æèâîòúò. Êîãàòî íåâåðíèêúò ÷óå Êîðàíà, òîé ñå ïëàøè, îáçåìà ãî ïå÷àë ñè ìèñëè, ÷å ñìúðòòà ãî å íàñòèãíàëà. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “È íèçïîñëàâàìå â Êîðàíà òîâà, êîåòî å èçöåëåíèå è ìèëîñò çà âÿðâàùèòå, à íà óãíåòèòåëèòå òîé íàäáàâÿ ñàìî çàãóáà”,(àë-Èñðā’: 82). Íÿêîé îò ïðåäöèòå å êàçàë: “Íèêîé íå å îñòàíàë íåçàñåãíàò îò Êîðàíà, àêî å áèë çàåäíî ñ íåãî, òîé èëè ùå íàìåðè ñïîêîéñòâèå, èëè ùå ïðåòúðïè çàãóáà”, ñëåä êîåòî ïðî÷åë òîçè àéåò.
 ïúòÿ êúì Ðàÿ.
Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) çàâúðøâà ñâîèòå ÷óäåñíè íàñòàâëåíèÿ ïðåêðàñíè ñúâåòè êàòî ïîÿñíÿâà âèäîâåòå õîðà. Âñåêè ÷îâåê çàïî÷âà äåíÿ ñè è ãî çàâúðøâà, íî òÿõíîòî ñúñòîÿíèå íå å åäíàêâî. Íÿêîè îò òÿõ ïðåêàðâàò íîùòà èëè äåíÿ ñè â ïîñëóøàíèå ñïðÿìî Âñåâèøíèÿ è Ïðå÷èñò Àëëàõ è â Íåãîâî óäîâëåòâîðåíèå. Òå áèâàò ÷åñòíè â îòíîøåíèÿòà ñè ñ Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ è ñ õîðàòà, è ïî òîçè íà÷èí ñïàñÿâàò ñâîÿòà äóøà îò ãèáåë è ÿ èçáàâÿò îò ìú÷åíèåòî. Òàêèâà õîðà ñà ñ íåçàâèñèìè äóøè, íåçàâèñèìà ìèñúë è óì è ñ íåçàâèñèìà âîëÿ. Òå ïðèåìàò êàòî åäèíñòâåíà öåíà çà ñâîÿòà äóøà âå÷íèÿò Ðàé è âå÷íî ïðîäúëæàâàùîòî áëàæåíñòâî. Äðóãè ïðåêàðâàò íîùòà èëè äåíÿ ñè â ïðåãðåøåíèÿ ñïðÿìî Âñåâèøíèÿ Àëëàõ è â íàðóøàâàíå íà Íåãîâèòå ïîâåëè êàêòî â ëè÷åí ïëàí, òàêà è â îáùåñòâåí, è ñ Âñåâèøíèÿ Àëëàõ, è ñ õîðàòà, è ïî òîçè íà÷èí òå ïîãóáâàò ñâîÿòà äóøà è ÿ ïîäëàãàò íà îïàñíîñòèòå. Òå ïðîäàâàò ñâîèòå äóøè íà íèùîæíà öåíà: íåùàñòèå â çåìíèÿ æèâîò è âå÷åí çàòâîð â îãúíÿ íà Àäà, â îòâúäíèÿ, òúé êàòî ñòàâàò ðîáè íà ñâîèòå ñòðàñòè è æåëàíèÿ è ñå ïîêîðÿâàò íà ñâîèòå äÿâîëè è ïðèùåâêè: “Âñåêè ÷îâåê çàïî÷âà äåíÿ ñè è ïðîäàâà äóøàòà ñè, [ïðè êîåòî] èëè ÿ îñâîáîæäàâà, èëè ÿ ïîãóáâà”. Âñåêè ÷îâåê èëè ñå ñòðåìè äà ïîãóáè ñåáå ñè, èëè äà ñå îñâîáîäè. Òîçè, êîéòî ñå ñòðåìè äà ñëóæè íà Àëëàõ, òîé ïðîäàâà ñâîÿòà äóøà íà Àëëàõ è ÿ îñâîáîæäàâà îò Íåãîâîòî ìú÷åíèå. Òîçè, êîéòî ñå ñòðåìè äà âúðøè ãðåõîâå ñïðÿìî Âñåâèøíèÿ Àëëàõ, òîé ïðîäàâà ñâîÿòà äóøà çà ïîçîð è ÿ ïîòîïÿâà â ãðåõîâåòå, êîèòî ïðåäèçâèêâàò ãíåâà íà Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ è Íåãîâîòî íàêàçàíèå. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “Êúëíà ñå..., è â äóøàòà, è â Îíçè, Êîéòî ÿ å ñúçäàë, è íà íåÿ å ïîñî÷èë [ùî å] íå÷åñòèâîñò è Áîãîáîÿçëèâîñò! Ñïîëó÷âà îíçè, êîéòî ÿ ïðå÷èñòâà. À ãóáè îíçè, êîéòî ñå îìúðñÿâà”, (àø-Øåìñ: 1,7-10). Ñìèñúëúò å: ñïîëó÷âà îíçè, êîéòî ïðå÷èñòâà ñâîÿòà äóøà ñ ïîñëóøàíèå ñïðÿìî Àëëàõ. Ãóáè îíçè, êîéòî ÿ õâúðëÿ â ãðåõîâåòå. Ïîñëóøàíèåòî ïðå÷èñòâà äóøàòà è áëàãîäàðåíèå íà íåãî, ÷îâåê ñå èçäèãà. À ãðåõîâåòå ïðîíèêâàò â äóøàòà è ÿ çàäóøàâàò, òÿ ñå ñíèæàâà è ñÿêàø çàòúâà â ïðúñòòà. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “...Êàæè: “Ãóáåùèòå ñà îíåçè, êîèòî ùå ïîãóáÿò ñåáå ñè è ñâîèòå ñåìåéñòâà â äåíÿ íà Âúçêðåñåíèåòî. Äà, òîâà å ÿâíàòà çàãóáà!””, (àç-Çóìàð: 15).
Ñâèäåòåëñòâî, êîåòî ñå ïðèåìà è èçáàâÿ.
Âÿðâàùèÿò òúðñè ïîäêðåïà çà èçáàâÿíåòî ñè îò Îãúíÿ â çàòâúðäÿâàíåòî íà âÿðàòà ñè è çàçäðàâÿâàíåòî íà ñâîèòå óáåæäåíèÿ â ñïîìåíàâàíåòî íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “Êîéòî êàæå ñóòðèí è âå÷åð: ‘Î, Àëëàõ, àç îñúìíàõ, çîâåéêè çà ñâèäåòåë Òåá, çîâåéêè çà ñâèäåòåë íîñà÷èòå íà Òâîÿ ‘Àðø, Òâîèòå àíãåëè è âñè÷êè Òâîè òâîðåíèÿ çà òîâà, ÷å Òè ñè Àëëàõ, íÿìà äðóã Áîã îñâåí Òåáå, Òè ñè åäèíñòâåíèÿò, íÿìà ðàâåí íà Òåáå è ÷å Ìóõàììåä å Òâîÿò ðàá è Òâîÿò ïðàòåíèê’, Àëëàõ îñâîáîæäàâà ÷åòâúðò îò íåãî îò Îãúíÿ. Êîéòî ãî êàæå äâà ïúòè, Àëëàõ îñâîáîæäàâà ïîëîâèíàòà îò íåãî îò Îãúíÿ. Êîéòî ãî êàæå òðè ïúòè, Àëëàõ îñâîáîæäàâà òðè ÷åòâúðòè îò íåãî îò Îãúíÿ. À àêî ãî êàæå ÷åòèðè ïúòè, Àëëàõ ãî îñâîáîæäàâà îò Îãúíÿ”, õàäèñ, ïðåäàäåí îò Àáó Äāóä. Òîâà å òàêà, çàùîòî òîâà ñâèäåòåëñòâî ïðîáóæäà â íåãîâàòà äóøà ñòðàõà îò Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ, æåëàíèåòî äà Ìó ñëóæè è ñòðàõà îò ïðåãðåøåíèÿ ñïðÿìî Íåãî. Ïî òîçè íà÷èí òî ñòàâà ïðè÷èíà çà îòäàëå÷àâàíåòî ìó îò Îãúíÿ è ïðèáëèæàâàíåòî ìó äî óäîâëåòâîðÿâàíåòî íà Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ. Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “Êîéòî êàæå, êîãàòî îñúìíå “ñóáõāíåëëàõè óà áèõàìäèõè” õèëÿäà ïúòè, òîé âå÷å å îòêóïèë ñâîÿòà äóøà îò Àëëàõ è îùå îò ñåòíèÿ ñå äåí ùå áúäå îñâîáîäåí îò Îãúíÿ”.
Íå ñå ïðîäàâàéòå îñâåí íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ.
Íåñúìíåíî âÿðâàùèÿò å âåëèêîäóøåí è ùåäúð, äîñòîåí è ìíîãî ñêúï. Òîé ñå ñúãëàñÿâà äà ñå ïðîäàâà åäèíñòâåíî íà Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ, çàùîòî íå íàìèðà ñðåä äðóãèòå òâàðè íÿêîé, êîéòî äà ìîæå äà ìó äàäå ïîäõîäÿùàòà è ïðèëè÷íà öåíà. È êàê íå, êîãàòî ñäåëêàòà ìåæäó âÿðâàùèÿò è íåãîâèÿò Òâîðåö ñå å îñúùåñòâèëà îùå îòêðàé âðåìå. Âñåâèøíèÿ êàçâà: “Àëëàõ èçêóïè îò âÿðâàùèòå äóøèòå è èìîòèòå èì... , çà äà å òåõåí Ðàÿò...”, (àò-Òàóáà: 111). Èìåííî çàðàäè òîâà òå ñå ñòðåìÿò äà óäîâëåòâîðÿâàò Âñåâèøíèÿ Àëëàõ è ñå âúçäúðæàò îò âñè÷êî, êîåòî Ãî ðàçãíåâÿâà, çà äà ñå ñäîáèÿò ñ öÿëàòà ñóìà áåç äà ãè èçêóøàâà íåùî çåìíî, áåç äà ñå ïîäìàìÿò îò Áîãàòñòâà, áåç äà ñå îãúâàò îò çàïëàõè è áåç äà ãè âúçïèðà ñòðàõúò îò ñðåùàòà íà ñìúðòòà. Âñåâèøíèÿ Àëëàõ êàçâà: “Íÿêîè õîðà îòäàâàò äóøèòå ñè, çà äà óãîäÿò íà Àëëàõ. À Àëëàõ å ñúñòðàäàòåëåí êúì ðàáèòå”, (àë-Áàêàðà: 207). Ñúùî: “Ñðåä âÿðâàùèòå èìà ìúæå, ïðåäàíè â ñâîÿ îáåò êúì Àëëàõ. Íÿêîè îò òÿõ çàãèíàõà â èçïúëíåíèå íà äúëãà ñè, à äðóãè îùå ÷àêàò. È ñ íèùî íà òîâà íå èçìåíèõà”, (àë-Àõçāá: 23). “Çàãèíàõà â èçïúëíåíèå íà äúëãà ñè”: çàãèíàëè ñà êàòî ìú÷åíèöè â èìåòî íà Àëëàõ.
8. Íÿêîè íåùà, êîèòî ñî÷è õàäèñúò.
— Âÿðàòà ñå ñúñòîè îò ñëîâà è äåëà. Òÿ ñå óâåëè÷àâà è íàìàëÿâà. Äîáðèòå äåëà è ïîñëóøàíèÿòà ÿ óâåëè÷àâàò, ãðåõîâåòå ÿ íàìàëÿâàò.
— Äåëàòà ùå áúäàò ïðåìåðåíè. Äåëàòà èìàò êà÷åñòâà êàòî ëåêîòà è òåæåñò. Òîâà ñå ñî÷è îò òåêñòîâåòå íà Êîðàíà è õàäèñèòå è ñðåä îáùíîñòòà èìà êîíñåíñóñ ïî òîçè âúïðîñ.
Ïðîðîêúò (Àëëàõ äà ãî áëàãîñëîâè è ñ ìèð äà ãî äàðè) êàçâà: “Äâå äóìè, ëþáèìè çà Âñåìèëîñòèâèÿ, òåæàùè âúâ âåçíàòà, ëåêè çà åçèêà: ‘Ñóáõāíåëëàõè óà áèõàìäèõè’ è ‘Ñóáõāíåëëàõè-ë-‘àçèéì’”, õàäèñ, ïðåäàäåí îò Áóõāðè è Ìóñëèì. Êàçâà ñúùî: “Íàé-òåæêîòî íåùî, êîåòî áèâà ïîñòàâåíî íà âåçíàòà å äîáðèÿò õàðàêòåð”.
— Ïîñòîÿíñòâî â èçïúëíÿâàíåòî íà ìîëèòâèòå â òåõíèòå âðåìåíà, òÿõíîòî öÿëîñòíî èçïúëíÿâàíå ñ âñè÷êèòå èì ãëàâíè ñúñòàâíè åëåìåíòè (àðêāí), ñúñ çàäúëæèòåëíèòå èì åëåìåíòè (óāäæèáāò), ñ íåùàòà, êîèòî ñà îò ñóííàòà (ñóíàí) è ñ íåùàòà, êîèòî ñà îò áëàãîïðèëè÷èåòî â òÿõ (āäāá), ñëåä öÿëîñòíîòî èçïúëíÿâàíå íà òåõíèòå óñëîâèÿ.
— Çà÷åñòÿâàíå íà ðàçäàâàíåòî ñ áëàãîòâîðèòåëíà öåë. Ïîäïîìàãàíå íà íóæäàåùèòå ñå, áåäíèòå, âäîâèöèòå è ñèðàöèòå, çà äà ìîæå ìèëîñòèíÿòà äà áúäå íàèñòèíà â èìåòî íà Âñåâèøíèÿ.
— Òúðïåëèâî ïîíàñÿíå íà áåäèòå, îñîáåíî êîãàòî òå ñà â ðåçóëòàò íà ïîâåëÿâàíå íà îäîáðÿâàíèòå äåëà è çàáðàíÿâàíå íà ïîðèöàâàíèòå è ïðèçîâàâàíå êúì Âñåâèøíèÿ Àëëàõ: “...È áúäè òúðïåëèâ êúì îíîâà, êîåòî òå ñïîëåòè...”, (Ëóêìāí: 17). “Çàòîâà è òè áúäè òúðïåëèâ [î, Ìóõàììåä], êàêòî òúðïÿõà ïðàòåíèöèòå, óäîñòîåíè ñ òâúðäîñò...”, (àë-Àõêāô: 35).
— Êîðàíúò å êîíñòèòóöèÿòà íà ìþñþëìàíèíà è çàòîâà òîé òðÿáâà äà ñå îáúðíå êúì íåãî, äà ãî ïðî÷èòà è äà ñå ñòðåìè äà ðàçáèðà çíà÷åíèÿòà ìó è äà äåéñòâà â ñúîòâåòñòâèå ñ íåãî.
— Ìþñþëìàíèíúò ñå ñòðåìè äà ñå âúçïîëçâà îò ñâîåòî âðåìå è ñâîÿ æèâîò â ïîñëóøàíèå íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ. Òîé àíãàæèðà ñâîÿòà äóøà åäèíñòâåíî ñúñ ñâîÿ Ãîñïîäàð, Ïðå÷èñòèÿ Àëëàõ, è ñ îíîâà, îò êîåòî èìà ïîëçà çà íåãîâèÿ çåìåí è çàäãðîáåí æèâîò.
[1] Åìāíåò: íåùî, îïàçâàíåòî íà êîåòî íè å ïîâåðåíî; — Á. ïð.
[2] Äæåíāáà: âèä îìúðñÿâàíå, êîåòî ïîñòèãà ÷îâåê, ñëåä ïîëîâ àêò èëè ïîëþöèÿ. ×îâåê â òàêîâà ñúñòîÿíèå ñå íàðè÷à äæóíóá. — Á. ïð.
: 22. Âñÿêî äîáðî å ìèëîñòèíÿ ( 1278 )