È Ò È Ê À Ô
ÍÅÃÎÂÎÒÎ ÏÐÅÄÏÈÑÀÍÈÅ
1. È’òèêàô (îñòàâàíå è óåäèíÿâàíå â äæàìèÿòà) å Ñóííà ïðåç ìåñåö Ðàìàäàí, êàêòî è â äðóãèòå äíè íà ãîäèíàòà. Îñíîâàíèå çà òîâà å êàçàíîòî îò Âñåâèøíèÿò Àëëàõ: “…êîãàòî ïðåáèâàâàòå çà È’òèêàô â äæàìèèòå.”/2:187/ Ñúùåñòâóâàò ñúùî òàêà è ìíîãî äîñòîâåðíè õàäèñè çà òîâà, ÷å Ïðàòåíèêúò íà Àëëàõ ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, ñå å óåäèíÿâàë çà È’òèêàô â äæàìèÿòà, êàêòî è ñúîáùåíèÿ íà ïðåäøåñòâåíèöèòå ñåëåô çà òîâà, êîèòî ñà ñïîìåíàòè â “àë-Ìóñàííàô” íà Èáí Àáè Øåéáà è Àáäóðàçàê.
Äîñòîâåðíî ñå ñúîáùàâà, ÷å Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å èçâúðøâàë È’òèêàô ïðåç ïîñëåäíèòå äåñåò äíè íà ìåñåö Øàââàë è, ÷å Îìàð ðàäèÿëëàõó àíõó, å êàçàë íà Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì: “ äíèòå íà íåâåæåñòâî äæàõèëèÿ àç ñå çàêëåõ (äàäîõ îáåò íà Àëëàõ), ÷å ùå èçâúðøà È’òèêàô åäíà íîù â àë-Ìåñäæèä àë-Õàðàì (ñëåäâà ëè äà ãî ñòîðÿ)?” Ïðîðîêúò ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, îòãîâîðèë: “Èçïúëíè ñâîÿòà êëåòâà (îáåò)!” È òîé èçâúðøèë È’òèêàô â òå÷åíèå íà åäíà íîù.”/Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áóõàðè, Ìóñëèì è Èáí Õóçåéìà. Äîïúëíåíèåòî å îò àë-Áóõàðè òàêà, êàêòî å ïðåäàäåíî â ñáîðíèêà ìó “Ìóõòàñàð” (995), è ñúùî òàêà å ïðåäñòàâåíî â “Ñàõèõ Àáó Äàóä” (2136-2137)./
2. Èçâúðøâàíåòî íà È’òèêàô ïðåç ìåñåö Ðàìàäàí å óñòàíîâåíî â õàäèñ îò Àáó Õóðåéðà: “Ïðàòåíèêúò íà Àëëàõ ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, èçâúðøâàøå È’òèêàô ïðåç ïîñëåäíèòå äåñåò äíè íà ìåñåö Ðàìàäàí. Íî â ãîäèíàòà, êîãàòî òîé íàïóñíà òîçè ñâÿò, èçâúðøè È’òèêàô â òå÷åíèå íà äâàäåñåò äíè.”/Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áóõàðè è Èáí Õóçåéìà â òåõíèòå ñáîðíèöè "Ñàõèõ”, è òîâà å ïðèâåäåíî â ïî-ðàíî ñïîìåíàòèÿ èçòî÷íèê (2126-2130)./
3. Íàé-äîáðîòî âðåìå çà È’òèêàô å ïîñëåäíàòà ÷àñò íà ìåñåö Ðàìàäàí, çàùîòî Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å èçâúðøâàë È’òèêàô â òå÷åíèå íà ïîñëåäíèòå äåñåò äíè íà ìåñåö Ðàìàäàí, äîêàòî Âñåìîãúùèÿ è Âåëèê Àëëàõ íå ìó âçåë äóøàòà (äî íåãîâàòà ñìúðò)./Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áóõàðè, Ìóñëèì è Èáí Õóçåéìà (2223) è å ïðèâåäåí â “Àë-Èðâà” (966) è “Ñàõèõ Àáó Äàóä” (2125)./
ÓÑËÎÂÈß ÍÀ ÈÒÈÊÀÔÀ
1. È’òèêàô ìîæå äà ñå èçâúðøâà ñàìî â äæàìèèòå, çàùîòî Âñåâèøíèÿò Àëëàõ å êàçàë: “…è íå ãè îáëàäàâàéòå (æåíèòå), êîãàòî ïðåáèâàâàòå çà èòèêàô â äæàìèèòå!/2:187/ /Èìàì àë-Áóõàðè å èçïîëçâàë àéåòà â êà÷åñòâîòî íà äîêàçàòåëñòâî çà òîâà, êîåòî ñïîìåíàõìå ïî-ãîðå. Àë-Õàôèç Èáí Õàäæð å êàçàë: “Äîêàçàòåëñòâî, ñúäúðæàùî ñå â òîçè õàäèñ ñå ÿâÿâà òîâà, ÷å àêî ìîæåøå äà ñå èçâúðøâà È’òèêàô íà íÿêîå äðóãî ìÿñòî, îñâåí äæàìèÿòà, òî çàáðàíàòà çà âñòúïâàíå â èíòèìíà âðúçêà íå áè áèëà óêàçàíà â ÷àñòíîñò, çàùîòî ñúãëàñíî åäèíîäóøíîòî ìíåíèå íà ó÷åíèòå ïî âðåìå íà È’òèêàô å çàáðàíåíà èíòèìíàòà âðúçêà. Ïî òîçè íà÷èí, èçïîëçâàíåòî íà ñëîâîòî “äæàìèè” îçíà÷àâà, ÷å È’òèêàô ìîæå äà ñå èçâúðøâà ñàìî â äæàìèè./
Àéøà ðàäèÿëëàõó àíõà, å êàçàëà: “ Ñóííà å çà îíçè, êîéòî èçâúðøâà È’òèêàô äà íå èçëèçà îò äæàìèÿòà, àêî òîâà íå å ïî íóæäà. Òîé íå òðÿáâà äà ïîñåùàâà áîëåí, íå òðÿáâà äà ñå äîêîñâà äî æåíà ñè, èëè äà èìà ïîëîâà áëèçîñò. È’òèêàô ìîæå äà ñå èçâúðøâà ñàìî â äæàìèÿ, êúäåòî ñå èçâúðøâà äæåìààò (íàìàç). È å ñóííà çà îíçè, êîéòî èçâúðøâà È’òèêàô äà ãîâåå â äåíÿ, êîãàòî èçâúðøâà È’òèêàô.”/Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áåéõàêè ñ äîñòîâåðåí èñíàä è Àáó Äàóä ñ íàäåæäåí èñíàä. Ñëåäâàùîòî ñëåä òîâà ñúîáùåíèå å îò Àéøà ñúùî òàêà ñâåäåíî îò Àáó Äàóä, è òî å ïðèâåäåíî â “Ñàõèõ Àáó Äàóä” (2135) è “Àë-Èðâà” (966)./
2.  äæàìèÿòà ñúùî òàêà òðÿáâà äà ñå èçâúðøâàò ïåòú÷íèòå äæóìà íàìàçè, çà äà íå ñå íàëàãà íà îíçè, êîéòî èçâúðøâà È’òèêàô äà íàïóñêà äæàìèÿòà çà ïåòú÷íèÿ äæóìà íàìàç. Òúé êàòî òîâà å çàäúëæèòåëíî óñëîâèå, îñíîâàâàùî ñå íà êàçàíîòî îò Àéøà â åäíî îò ñúîáùåíèÿòà íà ïðåäõîäíèÿ õàäèñ: “…è È’òèêàô ìîæå äà ñå èçâúðøâà ñàìî â äæàìèÿ, êúäåòî ñå èçâúðøâà äæåìààò íàìàç (è ïåòú÷åí íàìàç).”/ Àë-Áåéõàêè å ñâåë îò Èáí Àááàñ ðàäèÿëëàõó àíõó, ÷å òîé å êàçàë: “Íàèñòèíà íàé-íåíàâèñòíî íåùî ïðåä Àëëàõ ñå ÿâÿâàò íîâîâúâåäåíèÿòà áèä’à. È åäíî îò òåçè íîâîâúâåäåíèÿ å èçâúðøâàíåòî íà È’òèêàô â ìåñ÷èòè, êîèòî ñà ðàçïîëîæåíè â äîìîâåòå.”/
Íåùî ïîâå÷å ñëåä òîâà àç îòêðèõ äîñòîâåðåí õàäèñ, ÿñíî îïðåäåëÿù “äæàìèèòå”, ñïîìåíàòè â àéåòà, êîèòî ñà ñëåäíèòå: àë-Ìåñäæèä àë-Õàðàì, àë-Ìåñäæèä àí-Íåáåâè è àë-Ìåñäæèä àë-Àêñà. Ïðàòåíèêúò íà Àëëàõ ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å êàçàë: “È’òèêàô ñå èçâúðøâà ñàìî â òðèòå äæàìèè.”/Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àò-Òàõàâè, àë-Èñìàèëè è àë-Áåéõàêè îò Õóçåéôà Èáí àë-ßìàí ðàäèÿëëàõó àíõó, ñ äîñòîâåðåí èñíàä. Òîçè õàäèñ å ïðèâåäåí â “àñ-Ñàõèõà” (¹ 2786) íàðåä ñúñ ñúîáùåíèÿ íà ñïîäâèæíèöèòå, êîèòî ñà ñúãëàñíè ñ òîçè õàäèñ è âñè÷êè òå ñà äîñòîâåðíè./
Ñïîðåä òîâà, êîåòî îòêðèõ, èçìåæäó ïðåäøåñòâåíèöèòå ñåëåô, êîèòî ñå ïðèäúðæàò êúì ñúùîòî ìíåíèå ñà áèëè Õóçåéôà Èáí àë-ßìàí, Ñàèä Èáí àë-Ìóñåéèá è ‘Àòà. Îáà÷å òîé (‘Àòà) íå å ñïîìåíàë äæàìèÿòà àë-Àêñà. Îñòàíàëèòå ñà ñå ïðèäúðæàëè êúì ìíåíèåòî, ÷å ñòàâà äóìà çà âñÿêà äæàìèÿ áåç îãðàíè÷åíèå (â êîÿòî ñå èçâúðøâà ïåòú÷åí äæóìà íàìàç). Íî âúïðåêè òîâà íÿêîè íå ñà ñúãëàñíè, êàçâàéêè, ÷å È’òèêàô ìîæå äà ñå èçâúðøâà äîðè â ìåñ÷èòè, êîèòî ñà ðàçïîëîæåíè â äîìîâåòå. È íÿìà ñúìíåíèå, ÷å íàé-äîáðå å äà ñå ïðèäúðæàìå êúì õàäèñà ïî òîçè ïîâîä. È Àëëàõ Ïðåñëàâåí è Âñåâèøåí å Òîé, çíàå íàé-äîáðå!
3. Ñóííà å çà òîçè êîéòî èçâúðøâà È’òèêàô äà ãîâåå, êàêòî å êàçàíî îò Àéøà ðàäèÿëëàõó àíõà./ Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áåéõàêè ñ äîñòîâåðåí èñíàä è Àáó Äàóä ñ íàäåæäåí èñíàä. Èìàì Èáí àë-Êàéèì â “Çààä àë-Ìààä” å êàçàë: “Íÿìà ñúîáùåíèå çà òîâà, ÷å Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å èçâúðøâàë È’òèêàô, áåç äà ãîâåå. Íàïðîòèâ, Àéøà ðàäèÿëëàõó àíõà, å êàçàëà: “Íÿìà È’òèêàô áåç ãîâååíå”. Íåøî ïîâå÷å, Âñåâèøíèÿò Àëëàõ íå å ñïîìåíàë È’òèêàô áåç ãîâååíå. È Ïðîðîêúò ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, íå å èçâúðøâàë È’òèêàô áåç äà ãîâåå. Ïî òîçè íà÷èí, ïðàâèëíîòî ìíåíèå ñå ñúäúðæà â äîêàçàòåëñòâîòî, êúì êîåòî ñå ïðèäúðæàò áîëøèíñòâîòî ó÷åíè è òî å, ÷å ãîâååíåòî å óñëîâèå çà È’òèêàô. È òîâà ìíåíèå å ïðåäïî÷èòàë Øåéõ àë-Èñëÿì Àáó àë-Àááàñ Èáí Òåéìèéà”. Òîé ñúùî òàêà å äîáàâèë êúì òîâà, ÷å â ðåëèãèÿòà íå å óñòàíîâåíî, ÷å êîéòî îòèäå â äæàìèÿòà çà íàìàç èëè íåùî äðóãî, å èìàë íàìåðåíèå çà È’òèêàô çà ïåðèîäà îò âðåìå ïðåêàðàíî òàì. Òîâà ñúùî å áèëî óêàçàíî îò Øåéõ àë-Èñëÿì Àáó àë-Àááàñ Èáí Òåéìèéà â íåãîâàòà êíèãà “àë-Èõòèÿðàò”.
ÊÀÊÂÎ Å ÐÀÇÐÅØÅÍÎ ÍÀ ÎÍÇÈ, ÊÎÉÒÎ ÈÇÂÚÐØÂÀ ÈÒÈÊÀÔ?
1. Ðàçðåøåíî ìó å äà íàïóñêà äæàìèÿòà ïî íóæäà. Ñúùî òàêà å ïîçâîëåíî äà ñè ïîäàâà ãëàâàòà íàâúí, çà äà ÿ èçìèå èëè äà ñè ñðåøå êîñàòà. Àéøà ðàäèÿëëàõó àíõà, å êàçàëà: “Ïðàòåíèêúò íà Àëëàõ ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, ñè ïîäàäå ãëàâàòà â ìîå ïðèñúñòâèå, êîãàòî èçâúðøâàøå È’òèêàô â äæàìèÿòà, à àç áÿõ â ñâîèòå ïîêîè. Àç ìó ðåøåõ êîñèòå [è â äðóã âàðèàíò íà òîâà ñúîáùåíèå: àç ìó ìèåõ ãëàâàòà, äîðè íåçàâèñèìî îò òîâà, ÷å ìåæäó ìåí è íåãî èìàøå ïðåãðàäà è áÿõ â ïåðèîä íà ìåíñòðóàëåí öèêúë], è òîé ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, íå âëèçàøå â êúùè, àêî òîâà íå áå ïî íóæäà, êîãàòî èçâúðøâàøå È’òèêàô”./Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áóõàðè, Ìóñëèì, Èáí Àáè Øåéáà è Àõìåä, è ïúðâîòî äîïúëíåíèå ïðèíàäëåæè íà ïîñëåäíèòå äâàìà (Èáí Àáè Øåéáà è Àõìåä). Òîçè õàäèñ å ñâåäåí â “Ñàõèõ Àáó Äàóä” (2131-2132)./
2. Ïîçâîëåíî å íà îíçè, êîéòî èçâúðøâà È’òèêàô, êàêòî è íà äðóãèòå êîèòî ñà â äæàìèÿòà äà âçåìàò àáäåñò òàì. Òîâà ñå îñíîâàâà íà äóìèòå îò ÷îâåê, ïðèñëóæâàù Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, êîéòî å êàçàë: “Ïðîðîêúò ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å âçåìàë àáäåñò â äæàìèÿòà.”/Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áåéõàêè ñ äîáúð èñíàä è Àõìåä (5/364) â ñúêðàòåíà ôîðìà ñ äîñòîâåðåí èñíàä./
3.  çàäíàòà ÷àñò íà äæàìèÿòà ìîæå äà ñå ñëîæè ìàëêà ïàëàòêà, êúäåòî äà ñå èçâúðøè È’òèêàô. Àéøà ðàäèÿëëàõó àíõà, å ïîñòàâÿëà õèáà (ïàëàòêà) çà Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, êîãàòî òîé å èçâúðøâàë È’òèêàô, è òîâà å áèëî ïî çàïîâåä íà Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì. À âåäíúæ òîé å èçâúðøèë È’òèêàô â ìàëêà ïàëàòêà ïðè âõîäà íà êîÿòî å èìàëî ðîãîçêà çà íàâåñ./ Òàçè ÷àñò îò õàäèñà å ñúîáùåíà îò Àáó Ñàèä àë-Õóäðè. Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò Ìóñëèì è Èáí Õóçåéìà â ñáîðíèöèòå èì “Ñàõèõ”. Òîé å ïðèâåäåí â “Ñàõèõ Àáó Äàóä” (1251).
ÐÀÇÐÅØÅÍÈÅ ÍÀ ÆÅÍÈÒÅ ÄÀ ÈÇÂÚÐØÂÀÒ ÈÒÈÊÀÔ È ÄÀ ÏÎÑÅÙÀÂÀÒ ÑÂÎÈÒÅ ÌÚÆÅ (ÊÎÈÒÎ ÈÇÂÚÐØÂÀÒ ÈÒÈÊÀÔ) Â ÄÆÀÌÈÈÒÅ
4. Íà æåíàòà ñå ïîçâîëÿâà äà ïîñåòè ñâîÿ ìúæ, êîãàòî òîé èçâúðøâà È’òèêàô. Òîé ìîæå äà ÿ èçïðàòè äî âðàòàòà íà äæàìèÿòà. Òîâà ñå îñíîâàâà íà êàçàíîòî îò Ñàôèÿ ðàäèÿëëàõó àíõà,: “Ïðîðîê ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å èçâúðøâàøå È’òèêàô (â äæàìèÿòà ïðåç ïîñëåäíèòå äåñåò äíè íà ìåñåö Ðàìàäàí) è â åäíà îò íîùèòå àç îòèäîõ äà ãî íàâåñòÿ (êîãàòî æåíèòå ìó áÿõà ñ íåãî). Àç ïîãîâîðèõ ñ íåãî (åäèí ÷àñ), ñëåä òîâà ñòàíàõ, çà äà ñè òðúãâàì, (è òîé êàçà: “Íå áúðçàé, àç ùå äîéäà ñ òåá.”) È ñòàíà, çà äà ìå èçïðàòè.” Òÿ å æèâÿëà â äîìà íà Óñàìà Èáí Çåéä. (Ñëåä òîâà îòèøëè äî âðàòàòà íà äæàìèÿòà, êîÿòî áèëà åäíà äî äðóãà ñ âðàòàòà íà Óìì Ñåëÿìà.)  òîâà âðåìå äâàìà äóøè îò àíñàðèòå ïðåìèíàâàëè ïîêðàé òÿõ, è êàòî âèäåëè Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, ïîáúðçàëè äà ñå ìàõíàò. Ïðîðîê ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, êàçàë: “Ïî÷àêàéòå! Òîâà å ìîÿòà æåíà Ñàôèÿ Áèíò Õàéÿ”. Äâàìàòà âúçêëèêíàëè: “ÑóáõàíÀëëàõ! Î, Ïðàòåíèêî íà Àëëàõ!” Òîé êàçàë: “Íàèñòèíà, øåéòàí ñå äâèæè âúòðå â ÷îâåêà, êàêòî ñå äâèæè êðúâòà. È àç ñå óïëàøèõ äà íå áè äà âíåñå íÿêàêâî çëî â ñúðöàòà âè.” [Èëè å êàçàë: “íåùî â ñúðöàòà âè”] /Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áóõàðè, Ìóñëèì è Àáó Äàóä. Òîé (Àáó Äàóä) å ñâåë ïîñëåäíàòà ÷àñò íà õàäèñà. Àç ñúì ïðåäñòàâèë õàäèñà â “Ñàõèõ Ñóíàí Àáó Äàóä” (2133 è 2134).
Íà æåíàòà äîðè å ïîçâîëåíî äà èçâúðøâà È’òèêàô â äæàìèÿòà çàåäíî ñúñ ñâîÿ ñúïðóã èëè ïúê ñàìîñòîÿòåëíî. Òîâà ñå îñíîâàâà íà êàçàíîòî îò Àéøà ðàäèÿëëàõó àíõà: “Åäíà îò æåíèòå íà Ïðàòåíèêúò íà Àëëàõ ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å èçâúðøâàëà È’òèêàô çàåäíî ñ íåãî, êîãàòî å áèëà â ïåðèîäà íà èñòèõàäà (ïåðèîä ìåæäó ìåíñòðóàëíèòå êðúâîòå÷åíèÿ) [â äðóã âàðèàíò ñå êàçâà, ÷å òîâà å áèëà Óìì Ñåëÿìà] è òÿ å âèäÿëà ÷åðâåíè (ñëåäè îò êðúâ) èëè æúëòè (ñëåäè îñòàâåíè îò íåÿ). È ïîíÿêîãà ïîñòàâÿõìå ïîäíîñ ïîä íåÿ, êîãàòî èçâúðøâàøå ìîëèòâàòà íàìàç.” /Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áóõàðè è å ïðèâåäåí â “Ñàõèõ Ñóíàí Àáó Äàóä” (2138). Äðóãîòî ñúîáùåíèå ïðèíàäëåæè íà Ñàèä Èáí Ìàíñóð, êàêòî å óêàçàíî â “àë-Ôàòõ àë-Áàðè” (4/281). Îáà÷å àä-Äàðèìè (1/22) å êàçàë, ÷å òîâà å áèëà Çåéíåá, è Àëëàõ çíàå íàé-äîáðå./
Òÿ ñúùî òàêà å êàçàëà: “Ïðîðîêúò ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å èçâúðøâàë È’òèêàô ïðåç ïîñëåäíèòå äåñåò äíè íà ìåñåö Ðàìàäàí, äîêàòî Àëëàõ íå ãî ïðèáðàë. Ñëåä òîâà æåíèòå ìó èçâúðøâàëè È’òèêàô ïîäèð íåãî.”/ Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò àë-Áóõàðè, Ìóñëèì è äðóãè./
 òîâà ñå ñúäúðæà äîêàçàòåëñòâî, ÷å íà æåíèòå ñúùî å ïîçâîëåíî äà èçâúðøâàò È’òèêàô. Íÿìà ñúìíåíèå, ÷å òîâà å âúçìîæíî ñàìî, ïðè óñëîâèå ÷å èìà ñúãëàñèå çà òîâà îò íåéíèòå áëèçêè ìàõðàì. À òàêà ñúùî, ïðè óñëîâèå ÷å íà ìÿñòîòî íÿìà ôèòíà è ñìåñâàíå ñ ìúæå, îñíîâàâàéêè ñå íà ìíîãî äîêàçàòåëñòâà ïî òîçè ïîâîä è ïðèíöèïèòå íà Èñëÿìñêèÿ ôèêõ: “Ïðåäîòâðàòÿâàíåòî íà ëîøîòî âçåìà âðúõ íàä èçâúðøâàíåòî íà äîáðîòî.”
5. Âñòúïâàíåòî â èíòèìíà âðúçêà íàðóøàâà È’òèêàô, ñïîðåä ñëîâàòà íà Âñåâèøíèÿ Àëëàõ: “…è íå ãè îáëàäàâàéòå (æåíèòå), êîãàòî ïðåáèâàâàòå çà èòèêàô â äæàìèèòå!/2:187/ Èáí Àááàñ ðàäèÿëëàõó àíõó, å êàçàë: “Àêî òîçè, êîéòî èçâúðøâà È’òèêàô âñòúïè â èíòèìíà âðúçêà, òî òîé íàðóøàâà ñâîÿ È’òèêàô è å äëúæåí äà ãî çàïî÷íå íàíîâî.”/ Òîçè õàäèñ å ñâåäåí îò Èáí Àáè Øåéáà (3/92) è Àáäóðàçàê (4/363) ñ äîñòîâåðåí èñíàä. Äóìèòå: “ å äëúæåí äà ãî çàïî÷íå íàíîâî”, îçíà÷àâàò, ÷å òîçè ÷îâåê å äëúæåí îòíîâî äà èçâúðøè È’òèêàô. ×îâåêúò íå å äëúæåí äà çàïëàòè (êåôàðåò) (âúâ âðúçêà ñ íàðóøàâàíåòî íà È’òèêàô) òúé, êàòî Ïðîðîêà ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, è íåãîâèòå ñïîäâèæíèöè íèùî íå ñà ñïîìåíàëè çà òîâà./Îòêúñ îò êíèãàòà “Íîùíèÿò íàìàç ïðåç ìåñåö Ðàìàäàí” ñòð.11-13, àâòîð Ìóõàììåä àë-Àëáàíè/
 êíèãàòà “Ôèêõ àñ-Ñóííà” íà Ñàèä Ñàáèê çà Èòèêàô ñå êàçâà ñëåäíîòî:
“Îò Àáó Ñàèä ñå ïðåäàâà, ÷å Ïðàòåíèêúò íà Àëëàõ ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å êàçàë: “Êîéòî îò âàñ æåëàå äà ñïàçâà èòèêàô ñïîðåä ìîÿ ïðèìåð, íåêà äà ãî èçïúëíè â ïîñëåäíèòå äåñåò [íîùè íà ìåñåö Ðàìàäàí]”.
Ïúðâàòà îò ïîñëåäíèòå äåñåò íîùè íà ìåñåö Ðàìàäàí å äâàäåñåò è ïúðâàòà èëè äâàäåñåòàòà íîù. Ñúùî òàêà ñå ñúîáùàâà, ÷å êîãàòî Ïðàòåíèêúò íà Àëëàõ ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å âúçíàìåðÿâà äà ñïàçâà èòèêàô, òîé ïðåäè òîâà å èçâúðøâàë ñóòðåøíèÿ ñàáàõ íàìàç è ñëåä òîâà å âëèçàë â ìÿñòîòî çà ñïàçâàíå íà èòèêàô. Òóê ñå èìà ïðåäâèä, ÷å òîé ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, å âëèçàë â äæàìèÿòà è ñå å îòïðàâÿë êúì òîâà ìÿñòî âúòðå â íåÿ, êîåòî òîé ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, ñïåöèàëíî å ïîäãîòâÿë çà èòèêàô.
Ñïîðåä ìåçõåáà íà èìàì Àáó Õàíèôà è èìàì àø-Øàôèé çà ïúëíîöåííîòî çàâúðøâàíå íà èòèêàô â ïîñëåäíèòå äåñåò äåíîíîùèÿ îò ìåñåö Ðàìàäàí, ñïàçâàùèÿ ãî å äëúæåí äà íàïóñíå äæàìèÿòà ñëåä êàòî îò ïîñëåäíèÿ äåí íà òîçè ìåñåö çàëåçå ñëúíöåòî. À ñïîðåä ìåçõåáà íà èìàì Ìàëèê è èìàì Àõìåä Èáí Õàíáåë, àêî ñïàçâàùèÿ èòèêàô èçëåçå îò äæàìèÿòà ñëåä êàòî çàëåçå ñëúíöåòî, òî íåãîâèÿ èòèêàô ùå áúäå çà÷åòåí êàòî ïúëíîöåíåí, íî ñïîðåä òÿõíîòî ìíåíèå å æåëàòåëíî ñïàçâàùèÿ èòèêàô äà îñòàíå â äæàìèÿòà äîêàòî íå çàïî÷íå áàéðàìñêèÿ íàìàç.
Æåëàòåëíè è ïîðèöàåìè äåéñòâèÿ ïðè ñïàçâàíåòî íà èòèêàô
Çà ìóàòàêèôà (ñïàçâàùèÿ èòèêàô) å æåëàòåëíî äà èçïúëíÿâà ìíîãî äîïúëíèòåëíè ïîêëîíåíèÿ, äà èçâúðøâà ìíîãî íàìàç, ÷åòåíå íà Ñâåùåíèÿ Êîðàí, äà ïðîèçíàñÿ ñëîâàòà: “ñóáõàíÀëëàõ!”, “àëü-õàìäó ëè-Ëëÿõ!”, “ëÿ èëÿõà èëëÿ Àëëàõ!”, “Àëëàõó àêáåð!”, “åñòàãôèðó-Àëëàõ!”, — äà îòïðàâÿ ñåëåâàò êúì Ïðàòåíèêúò íà Àëëàõ ñàëëÿëëàõó àëåéõè âå ñåëëåì, äà îòïðàâÿ ìíîãî äóà êúì Âñåâèøíèÿò Àëëàõ , äà ñå çàíèìàâà ñ äðóãè äåëà, êîèòî ãî ïðèáëèæàâàò êúì Âñåâèøíèÿò Àëëàõ.
Æåëàòåëíî å ñúùî òàêà äà ñå ïðîâåæäàò èñëÿìñêè óðîöè, äà ñå èçó÷àâàò êíèãè ïî òúëêóâàíåòî (òåôñèð) íà Ñâåùåíèÿ Êîðàí è õàäèñè, äà ñå ÷åòå çà æèâîòà íà ïðîðîöèòå è ïðàâåäíèöèòå, à òàêà ñúùî äà ñå ÷åòàò äðóãè ðåëèãèîçíè êíèãè è êíèãè ïî ôèêõ.
Íåæåëàòåëíî å äà ñå çàíèìàâà ñ òàêèâà ðàçãîâîðè è ïîñòúïêè, êîèòî íå ãî èíòåðåñóâàò ïðÿêî.
Íåæåëàòåëíî å äà ñå âúçäúðæà îò ðàçãîâîðè, àêî ñìÿòà, ÷å áëàãîäàðåíèå íà òîâà âúçäúðæàíèå òîé ùå ñå ïðèáëèæè êúì Âñåâèøíèÿò Àëëàõ .
Òîâà, êîåòî ñå ðàçðåøàâà íà ìóàòàêèôà
Íà ìóàòàêèôà å ðàçðåøåíî ñëåäíîòî:
1) Äà èçëåçå îò äæàìèÿòà, çà äà èçïðàòè ñâîÿòà æåíà.
2) Äà ñè ñðåñâà êîñàòà, äà ñè áðúñíå ãëàâàòà, äà ñè ðåæå íîêòèòå, äà ñå ïðèâåäå â ñïðåòíàò âèä, äà ïî÷èñòè òÿëîòî ñè îò ìðúñîòèÿ, äà ñè îáëå÷å íàé-õóáàâàòà äðåõà è äà ñå íàïðúñêà ñ áëàãîâîíèÿ.
3) Äà èçëèçà ïðè êðàéíà íåîáõîäèìîñò èëè íóæäà.
4) Äà ïðèåìà õðàíà è íàïèòêè, äà ñïè â äæàìèÿòà, êàòî ïðè òîâà ñïàçâà ÷èñòîòà è ðåä, ìîæå äà ñêëþ÷âà äîãîâîðè è ñúãëàøåíèÿ, êàòî íàïðèìåð, áðà÷åí äîãîâîð, èëè äîãîâîð çà ïîêóïêî-ïðîäàæáà è ò.í.
Òîâà, êîåòî íàðóøàâà èòèêàô
Èòèêàô ñå íàðóøàâà îò ñëåäíèòå îáñòîÿòåëñòâà:
1) Óìèøëåíî èçëèçàíå îò äæàìèÿòà áåç êðàéíà íåîáõîäèìîñò äîðè çà êðàòêî âðåìå. Òîâà äåéñòâèå íàðóøàâà ïðåáèâàâàíåòî â äæàìèÿòà, êîåòî å ñòúëá íà èòèêàôà.
2) Âåðîîòñòúïíè÷åñòâî.
Òîâà äåéñòâèå íàðóøàâà èòèêàôà, çàùîòî êàòî öÿëî òî èçîáùî íàðóøàâà ïîêëîíåíèåòî.
3, 4 è 5) Çàãóáà íà ðàçñúäúê, ïîðàäè ïîëóäÿâàíå èëè îïèÿíåíèå, êàêòî è ïîðàäè íàñòúïâàíåòî íà ìåíñòðóàëåí öèêúë (õàèä) èëè ñëåä ðîäîâîòî êðúâîòå÷åíèå (íèôàñ).
6) Ïîëîâ àêò.”
/Îòêúñ îò êíèãàòà “Ôèêõ àñ-Ñóííà”/
È Ò È Ê À Ô
Îò ä-ð Ñàëèõ Èáí Ãàíèì àñ-Ñàäëÿí
“Ïîíÿòèå çà Èòèêàô â åçèêà è Øåðèÿòà:
Ðå÷íèêîâîòî çíà÷åíèå íà äóìàòà Èòèêàô îçíà÷àâà ïðåáèâàâàíå, óåäèíåíèå.
Çíà÷åíèå íà äóìàòà Èòèêàô â Øåðèÿòà – òîâà å ïðåáèâàâàíå è óåäèíåíèå â äæàìèÿòà çà ïîêëîíåíèå êúì Âñåâèøíèÿò Àëëàõ ñ îïðåäåëåíî íàìåðåíèå è îïðåäåëåíè óñëîâèÿ.
Ñìèñúëúò çà óñòàíîâÿâàíåòî íà Èòèêàôà
1. Èòèêàô îñâîáîæäàâà ñúðöåòî íà ïðàâîâåðíèÿ îò âñè÷êî çåìíî è ãî çàïúëâà ñ ïîêëîíåíèå, ñïîìåíàâàíå è âúçõâàëà êúì Âñåâèøíèÿò Àëëàõ.
2. Èòèêàô – òîâà å ïðåäàâàíå íà ñâîÿòà äóøà íà Ïîâåëèòåëÿ íà ñâåòîâåòå-Âñåìîãúù å Òîé è Âåëèê! Ìþñþëìàíèíúò ïî âðåìå íà èòèêàô îòíàñÿ âñè÷êè ñâîè äåëà êúì Àëëàõ, è òúðñè îò Íåãî ìèëîñò è ìèëîñúðäèå.
Ðàçíîâèäíîñòè íà Èòèêàôà
Èòèêàôúò ñå äåëè íà äâà âèäà:
1. Çàäúëæèòåëåí. Òîâà å îáåò äàäåí íà Âñåâèøíèÿò Àëëàõ. Òîçè èòèêàô òðÿáâà äà áúäå èçïúëíåí, àêî ÷îâåê å êàçàë: Àêî ïîñòèãíà óñïåõ â íÿêàêâà ðàáîòà èëè äåëî, ùå èçâúðøà èòèêàô è ùå ïðåêàðàì òðè äíè â äæàìèÿòà, è äðóãè ïîäîáíè äóìè.
2. Ïðåäïî÷èòàí. Ñúãëàñíî Áëàãîðîäíàòà Ñóííà èòèêàô ñå ïðîâåæäà è ñïàçâà â ïîñëåäíèòå 10 äíè íà ìåñåö Ðàìàäàí.
Îñíîâèòå (åðêàí) íà Èòèêàôà
1. ×îâåê, êîéòî äà èçïúëíÿâà èòèêàô, çàùîòî èòèêàô å äåéñòâèå, çà êîåòî å íåîáõîäèìî äåéñòâàùî ëèöå.
2. Ïðåáèâàâàíå â äæàìèÿòà.
3. Ìÿñòî çà èòèêàôà. Òîâà å ìÿñòîòî, êúäåòî ïðåáèâàâà ìþñþëìàíèíà èçïúëíÿâàù èòèêàô.
Íÿêîè íåîáõîäèìè óñëîâèÿ, çà äà å äåéñòâèòåëåí èòèêàôà
1. ×îâåêúò, èçâúðøâàù èòèêàô òðÿáâà äà å ìþñþëìàíèí.
2. Òîé òðÿáâà äà å â íîðìàëíî ñúçíàíèå. Çàãóáèëèÿ ðàçñúäúê è íåïúëíîåòíèÿ íå áèâà äà èçâúðøâàò èòèêàô.
3. Ìúæåòå òðÿáâà äà ïðåáèâàâàò çà èòèêàô â äæàìèÿòà, â êîÿòî ñå èçïúëíÿâàò äæåìààò íàìàçè.
4. ×îâåêúò òðÿáâà äà å ÷èñò îò îñêâåðíåíèå (äæàíàáà) ìåíñòðóàëíî êðúâîòå÷åíèå (õàèä) è ñëåä ðîäîâîòî êðúâîòå÷åíèå (íèôàñ) .
Ñëåäíèòå äåéñòâèÿ ïðàâÿò èòèêàôà íåäåéñòâèòåëåí:
1. Ïîëîâ àêò.
2. Èçâúðøâàíåòî íà äåéñòâèÿ, ïðåäèçâèêâàùè ñòðàñò, êîèòî âîäÿò äî ïîëîâ àêò.
3. Çàãóáà íà ðàçñúäúê â ðåçóëòàò íà îïèÿíåíèå èëè ïî äðóãà ïðè÷èíà.
4. Âåðîîòñòúïíè÷åñòâî.
5. Èçëèçàíå îò äæàìèÿòà áåç óâàæèòåëíà ïðè÷èíà.
Îáñòîÿòåëñòâà, ïîçâîëÿâàùè íà èçâúðøâàùèÿ èòèêàô äà èçëåçå îò äæàìèÿòà
Òåçè îáñòîÿòåëñòâà áèâàò òðè âèäà:
1. Îáñòîÿòåëñòâà, ïðîèçòè÷àùè îò ñïàçâàíåòî íà Øåðèÿòà.
Èçëèçàíå îò äæàìèÿòà çà èçâúðøâàíåòî íà ïåòú÷íèÿ äæóìà íàìàç èëè ïðàçíè÷íèòå áàéðàìñêè íàìàçà, àêî òåçè íàìàçè íå ñå èçâúðøâàò â äæàìèÿòà, â êîÿòî ïðåáèâàâà ÷îâåêà, èçâúðøâàù èòèêàô.
2. Åñòåñòâåíè îáñòîÿòåëñòâà.
Èçëèçàíå îò äæàìèÿòà çà èçâúðøâàíå íà åñòåñòâåíèòå íóæäè, êàòî èçëèçàíå çà î÷èñòâàíå îò îñêâåðíåíèÿ, àêî ÷îâåêà å èìàë ïîëþöèÿ, è òîâà ñå ðàçðåøàâà ñàìî â ñëó÷àé, ÷å â äæàìèÿòà íÿìà óñëîâèÿ çà èçâúðøâàíå íà ãóñë. Ïðè òàêèâà ñëó÷àè, ÷îâåê òðÿáâà äà èçïúëíè òîâà, çàðàäè êîåòî å èçëÿçúë îò äæàìèÿòà, è âåäíàãà äà ñå âúðíå îáðàòíî â äæàìèÿòà.
3. Êðàéíè îáñòîÿòåëñòâà.
Òîâà å êîãàòî ÷îâåêà èìà ñòðàõ, ÷å ùå çàãóáè èìóùåñòâî èëè áîÿçúí îò òîâà, ÷å íà íåãîâîòî èìóùåñòâî ùå áúäå íàíåñåíà âðåäà. À òàêà ñúùî ñòðàõ çà ñîáñòâåíàòà áåçîïàñíîñò, àêî ïðîäúëæè ñâîÿ èòèêàô.”
/Êðàé íà öèòàòà îò ä-ð Ñàëèõ Èáí Ãàíèì àñ-Ñàäëÿí/
È Âñåâèøíèÿò Àëëàõ çíàå íàé-äîáðå!
 ïðåäèøíîòî èçäàíèå íà òàçè êíèãà òóê áå ïðåäñòàâåí õàäèñ â ïîëçà íà òîâà, ÷å “Àêî íÿêîé èçâúðøè èòèêàô åäèí äåí…”, íî ñëåä òîâà àç ïðåìàõíàõ òîçè õàäèñ, ñëåä êàòî óçíàõ, ÷å òîçè õàäèñ å ñëàá. Òîâà ñå ñëó÷è ñëåä êàòî ïðèâåäîõ è àíàëèçèðàõ èñíàäà íà òîçè õàäèñ â “Ñèëñèëÿ àë-Àõàäèñ àä-Äàèôà” (5247).  ðåçóëòàò íà òîâà àç îòêðèõ íåçàáåëÿçàí ïî-ðàíî äåôåêò íà òîçè õàäèñ, êîéòî íå ìè áåøå èçâåñòåí, êàêòî è ïðåäè ìåí íà àë-Õàéñàìè!
Òîâà å ÷àñò íà õàäèñ îò Àéøà, êîéòî ñà ñâåëè àë-Áóõàðè, Ìóñëèì è Èáí Õóçåéìà â ñâîèòå ñáîðíèöè “Ñàõèõ”. Àç ñúì ïðåäñòàâèë òîçè õàäèñ â “Ñàõèõ Ñóíàí Àáó Äàóä” (2127).
Õèáà – òîâà å îò âèäîâåòå äîì ïðè àðàáèòå, êîèòî ñå ïðàâÿò îò ìúõ è âúëíà, íî íå îò êîñìè íà æèâîòíèòå, è ñå ïîñòàâÿ íà äâå èëè òðè îïîðè. Âèæ “Aí-Íèõàÿ”.
Òîâà ñà ñâåëè àë-Áóõàðè è Ìóñëèì îò õàäèñà íà Àéøà. Òîâà íåéíî äåéñòâèå å ñâåë àë-Áóõàðè, à çàïîâåäòà çà èçâúðøâàíåòî íà òîâà äåéñòâèå å ñâåäåíî îò Ìóñëèì.
Ñóääà â ïàëàòêàòà å ïîäîáíî íà çàâåñàòà, êîÿòî ñå ïîñòàâÿ íà âðàòàòà çà çàùèòà îò äúæä. Òóê ñå èìà ïðåäâèä, ÷å ïàð÷åòî ðîãîçêà ñà ïîñòàâÿëè, çà äà íå ñå âèæäà, êàêâî èìà âúòðå. Òîâà å ïîòâúðäèë àñ-Ñèíäè. Íî çà ïðåäïî÷èòàíå å äà ñå êàçâà: ÷å ñå ïîñòàâÿ è îíçè, êîéòî èçâúðøâà È’òèêàô íå áèâà äà ñå îòâëè÷à îò ïðåìèíàâàùèòå ñ íàìåðåíèåòî äà ñå ïîñòèãíàò öåëèòå, êîèòî èçëèçàò èçâúí ðàìêèòå íà È’òèêàô. Èìàì Èáí àë-Êàéèì å êàçàë: “Òîâà ïðîòèâîðå÷è íà îíîâà, êîåòî ïðàâÿò íåâåæèòå, ò.å. â ìåñòàòà, êúäåòî òå èçâúðøâàò È’òèêàô, òå ñÿäàò ñ ïðèÿòåëè, ïðèåìàò ãîñòè, îáñúæäàò ñ òÿõ õàäèñè. Òîâà å åäèí âèä È’òèêàô, à È’òèêàô íà Ïðîðîêà Ìóõàììåä àëåéõè ñàëÿòó âå ñåëÿì, å äðóã âèä. È Àëëàõ å Äàðÿâàùèÿò óñïåõà!”
: È Ò È Ê À Ô ÍÅÃÎÂÎÒÎ ÏÐÅÄÏÈÑÀÍÈÅ ( 1205 )